VU-Kamerorkest home
The tale of the opera | Het verhaal van de opera |
Wolfgang Amadeus Mozart: opera
Idomeneo, Rè di Creta
Zoals dat bij een opera seria behoort voltrekt het verhaal zich in de Oudheid, en wordt het bevolkt door hoogstaande personen als koningen, Goden, prinsessen en Hogepriesters. De hoofdrolspeler is Idomeneo, Koning van Kreta, die voorkomt in de Ilias van Homerus als een van de belegeraars van Troje. Net als de tragedies van de grote Griekse toneelschrijvers (Aeschylos, Sophocles en Euripides) gaat het verhaal in feite over Hybris: de Mens weerstaat de wil van de Goden, en dat leidt tot een gigantische hoop misère.Een flink deel van de actie heeft al plaatsgevonden voor de opera begint, zie de Prelude. Dan volgen nog actes Een, Twee en Drie.
Prelude
De Trojaanse Oorlog zit erop. Vanuit het verwoeste Troje stuurt Idomeneo een schip met krijgsgevangenen naar Kreta. Onder de gevangenen is Ilia, de dochter van Koning Priamus. Voor de Kretensische kust vergaat het schip in een storm, maar Ilia wordt gered door een dappere actie van Idamante, de zoon van Idomeneo. Ze komt in het Koninklijk Paleis wonen, waar ook Elettra (Elektra, die later nog zo opmerkelijk operageschiedenis zou schrijven) vertoeft, die op reis is vanuit het Griekse vasteland. Elettra heeft haar oog op Idamante laten vallen, en tot haar diepe ergernis merkt ze op hoe er een wederzijdse sympathie tussen Idamante en Ilia groeit.Als Idomeneo zelf naar huis vaart, komt zijn schip ook in een storm terecht. Idomeneo vreest zijn vaderland nooit meer te zullen terugzien, en belooft de zeegod Neptunus het eerste levende wezen te offeren dat hij op Kreata tegenkomt. Onmiddelijk gaat de storm liggen.
Eerste Acte
Idamante kijkt naar het vergaan van het schip van zijn vader. Omslagillustratie van een koorpartituur uit 1822.
Ilia wordt verscheurd door gevoelens van loyaliteit jegens haar vaderland en haar liefde voor Idamanate, die tenslotte de zoon is van een van de verwoesters van Troje. Idamante laat de Trojaanse krijgsgevangenen vrij, en Kretensers en Trojanen zingen samen een lofzang op de vrede. Dan komt de boodschap dat Idomeneo's schip aan het vergaan is. Elettra, die op zijn steun had gerekend bij de vangst van Idamante, barst in heftige woede uit.Ondertussen verschuift de actie naar het strand, waar Idomeneo aan land is geworpen na zijn gelofte aan Neptunus. Nu gebeurt het verschrikkelijke. Idamanate spoedt zich naar het strand na het nieuws van Idomeneo's schipbreuk, en (natuurlijk) is hij de eerste die aankomt en Idomeneo tegen het lijf loopt. De vader moet zijn eigen zoon offeren aan Neptunus...
In elk geval goed voor een geweldige aria van de wanhopige koning.
Tweede Acte
Idomeneo vertelt over zijn gelofte aan Arbace, die hem aanraadt om de situatie te proberen te ontvluchten door Idamante het land uit te sturen; hij gaat Elettra naar huis escorteren. In een roerende afscheidsscêne zeggen Idamante en Elettra de achterblijvers vaarwel. Elettra meent nu haar kans schoon te zien! Maar ogenblikkelijk steekt er een nieuwe storm op, ditmaal verklankt door het orkest op orkaankracht, en duikt er een verschrikkelijk zeemonster uit zee op. Vertrekken zit er niet in.Derde Acte
Idamante keert terug naar Ilia, om uit te leggen dat hij het monster moet gaan proberen te verslaan. Eindelijk zien beiden in dat hun liefde wederzijds is. Ondertussen moet Idomeneo aan het volk opbiechten waar alle problemen vandaankomen. Het offer lijkt onafwenbaar, en Idamante, die terugkomt om te vertellen dat hij het monster echt gedood heeft, legt zich erbij neer dat hij moet sterven. Op het laatste moment komt Ilia het toneel ophollen, en ze biedt aan om te sterven in plaats van Idamante. Nu komt de sprookjesontknoping: een Stem klinkt op uit de Aarde: Neptunus grijpt in. Hij orakelt dat de Liefde heeft Gezegevierd, en dat hij tevreden is als Idomeneo troonsafstand doet en gunste van Idamante, die dan wel met Ilia moet trouwen. Iedereen is gelukkig... Behalve Eletttra natuurlijk, die weer een geweldige woedeuitbarsting krijgt.Dit happy end, dat een schrijnende tegenstelling vormt met de ontknopingen van de klassieke tragedie, is voorgeschreven door de eisen van de Opera Seria. Voor twintigste-eeuwse luisteraars is dit misschien maar moeilijk te verteren; eigenlijk maakt de muziek het allemaal in orde, net als bij Glucks Orfeo, die nota bene ook goed afloopt met een blijde hereniging van Orfeus en Euridice; die opera wordt in elk geval alom bemind, en het rare eind wordt op de koop toegenomen.
| Terug naar Idomeneo |