VU-Kamerorkest home
César Franck (1822 - 1890)
Les Éolides (1876)
César Auguste Franck werd in 1822 in Luik geboren. Het gezin Franck woonde afwisselend in Parijs en in België. Zijn vader schijnt een nogal onprettige man geweest te zijn die van zijn beide zoons, César en Joseph, wonderkinderen op de piano wilde maken. Al op zijn vijfde maakte César zijn eerste concertreis. Als tiener deed hij mee aan tal van muzikale wedstrijden, waarbij hij veel onderscheidingen won. Onder meer een Grand Prix d’Honneur voor het hoogstandje: à vue een terts hoger spelen van een moeilijke fuga op de piano. Pas in 1848 lukte het hem zich los te maken van zijn vader. Hij trouwt zonder diens toestemming en neemt een baantje als organist. Daardoor is hij financieel onafhankelijk. Hij beëindigt zijn loopbaan als pianovirtuoos. Hij kan zich nu grotendeels aan componeren wijden.
De invloed van Franck op het Franse muziekleven halverwege de negentiende eeuw is groot geweest. Franck behoorde tot een generatie jonge Franse componisten die vond dat er in Frankrijk sinds Berlioz weinig interessants op muziekgebied gebeurd was, dat er teveel frivole opera te horen was en te weinig serieuze muziek. In 1871 wordt op initiatief van o.a. Saint-Saëns de Société Nationale de Musique opgericht, een vereniging die als doel heeft serieuze muziek te propageren. Men vindt dat Frankrijk op muzikaal gebied achterblijft bij Duitsland. Men begint concerten te organiseren met werk van nieuwe componisten. Men wil terug naar de abstractie en toewijding van Bach en Beethoven. Daarnaast heeft men oog voor de klankvernieuwingen in de opera’s van Wagner. Uiteindelijk zal de Société van grote invloed blijken te zijn op het impressionisme van Debussy en Ravel, enkele decennia later. In 1872 wordt Franck de eerste voorzitter van de vereniging.
In hetzelfde jaar 1872 wordt Franck leraar orgel aan het Conservatorium van Parijs. Daar geeft hij zijn leerlingen voornamelijk compositielessen. Zijn belangrijkste leerlingen zijn: Chausson, d’Indy, Duparc en Lekeu. Franck was een keiharde werker en liet zijn leerlingen soms al om zes uur ’s ochtends bij zich komen. Niettemin wordt hij door zijn leerlingen op handen gedragen. Hij heeft veel aandacht en waardering voor hun werk. Die waardering is wederzijds. Buiten zijn kring van leerlingen was er eigenlijk maar weinig begrip voor zijn composities. Tijdens zijn leven althans. Men kende Franck vooral als een knap improvisator op het orgel. Voor de perfecte vorm en de fenomenale spanningsopbouw die hij vooral in zijn kamermuziek en orkestmuziek bereikte, had men maar weinig oog. Misschien kwam dat ook wel doordat Franck die perfecte vormbeheersing pas laat in zijn leven bereikte. Pas in zijn laatste twintig levensjaren ontstaan de werken die hem uiteindelijk wereldberoemd hebben gemaakt, zoals de Vioolsonate en de Symfonie in d. Zijn vroegere werk is daarentegen vaak een mengeling van subtititeit, prachtige originele invallen en daarnaast veel loze bombast.
Les Eolides uit 1876 is een van die geslaagde latere werken. Het is een symfonisch gedicht, een genre dat typisch is voor de 19e-eeuwse romantiek. In Duitsland was het vooral Liszt die symfonische gedichten componeerde. Meestal is een symfonisch gedicht een kort, eendelig orkestwerk met een programmatische titel. Soms is het gebaseerd op een gegeven uit de oudheid. Soms op een ander kunstwerk, bijvoorbeeld op een gedicht of op een schilderij. In dit geval ligt het nogal hoogdravende, 80-regelige gedicht Les Eolides van de Franse dichter Charles-Marie Leconte de Lisle eraan ten grondslag. Leconte de Lisle identificeert de Aeoliden, de dochters van Aeolus, de Griekse god van de Wind, met de zachte weldadige briesjes van de lente. Franck volgt in zijn compositie niet letterlijk het gedicht. Hij probeert meer de sfeer van het gedicht in muziek om te zetten. De compositie ademt vanaf het begin een onrustige maar zoete beweeglijkheid. In het veelvuldige gebruik van chromatiek doet het soms aan Wagner denken.
Franck overlijdt in 1890 op het hoogtepunt van zijn compositorische kunnen. Hij wordt aangereden door een omnibus, een door paarden voortgetrokken rijtuig voor openbaar vervoer. De verwonding in zijn zij, die hij daarbij oploopt, leidt een paar maanden later tot een dodelijke buikvliesontsteking.
Rik van Eekelen, oktober 2007