Human Ambience: van Mensenkennis naar een Begrijpende Omgeving
 
 

 

Voor meer informatie:    Jan Treur   treur@cs.vu.nl

 

 

 

 

Inleiding

 

Human Ambience is een nieuw, breed, multidisciplinair en probleemgeoriënteerd vakgebied dat zich richt op het functioneren van de mens in zowel fysiek als psychologisch en sociaal opzicht. Het welzijn en functioneren van mensen hangt af van veel factoren in de omgeving waarin zij zich bevinden. Deze omgeving kan een positief effect hebben (een goede werkplek die RSI voorkomt, een gezellige huiskamer), maar zij kan uiteraard ook een negatieve uitwerking hebben (teveel werkdruk, slaapproblemen). Door beter begrip van het functioneren van mensen en de interactie met hun omgeving, en dat begrip ook in die omgeving te verwerken,  is het mogelijk de positieve aspecten te stimuleren en de negatieve effecten te beperken.

 

Het vakgebied Human Ambience biedt inzicht in het menselijk functioneren. In het verlengde hiervan worden deze inzichten toegepast bij verschillende soorten van praktische problemen waar het met name gaat om het bieden van hulp aan mensen die minder gemakkelijk functioneren. Problemen worden geanalyseerd en oplossingen bedacht met gebruikmaking van moderne hulpmiddelen, zodat een meer begrijpende, meer menselijke omgeving ontstaat. Een paar voorbeelden hiervan zijn:

 

·         Oplettend medicijndoosje

Een medicijndoosje dat kan vaststellen of iemand wel op tijd een pil heeft genomen.

·         Eigen-wijze auto met aandacht voor veiligheid

Een auto die kan vaststellen of de bestuurder dronken is of in slaap dreigt te vallen.

·         Luisterende en begrijpende camera’s

Camera’s met microfoons die kunnen vaststellen of er agressie of angst is.

·         Zorgzaam polsbandje

Een polsbandje bij ouderen dat kan vaststellen of er iets mis dreigt te gaan.        

 

Zie ook het rapport over Ambient Intelligence en Zorg van het Rathenau Instituut, te vinden hier of hier.

Text Box: Polsband helpt bejaarden
In zorgcentrum Lobede in Tolkamer krijgen de bewoners een polsbandje dat de bloeddruk, het slaap-waakritme en de lichaamstemperatuur in de gaten houdt en daar kennis over heeft. Zo wordt automatisch een seintje gegeven aan de verzorgers als een bejaarde onderkoeld raakt, of lange tijd niet beweegt. Het polsbandje communiceert ook met sensors in de woning, zodat het licht vanzelf aan- en uitgaat en de locatie van de bejaarde in de gaten wordt gehouden. Mensen kunnen hierdoor langer zelfstandig blijven wonen, en zij hebben minder verzorgend personeel nodig.

Human Ambience maakt gebruik van biomedische kennis (bijvoorbeeld over onderwerpen zoals medische fysiologie en geneesmiddelen) en kennis vanuit de psychologie (bijvoorbeeld onderwerpen over geestelijke gezondheid, sociale psychologie, experimentele psychologie,  en cognitieve neuropsychologie). Dit is kennis op over hoe mensen in biomedisch, psychologisch en sociaal opzicht functioneren. Daarnaast worden onderwerpen op het gebied van informatica en kunstmatige intelligentie gebruikt. Mensden die werken op het gebied van Human Ambience beschikken over de kennis en vaardigheden die nodig zijn om te analyseren hoe een mens functioneert en daarvan modellen te maken die de basis vormen voor hulpmiddelen ter ondersteuning van het functioneren.

 

 

Er is in de afgelopen jaren een enorme toename geweest aan technologieën die mensen in staat stellen een beter en veiliger leven te leiden. De vraag naar dergelijke moderne technologieën neemt alleen maar toe. Dit zorgt ook voor een toenemende vraag naar mensen die in staat zijn om modellen te formuleren die aan deze technologieën ten grondslag liggen.

 

 

Achtergrond bij het thema: van mensenkennis naar een begrijpende omgeving

 

Er is een sterke ontwikkeling om de omgeving van de mens steeds meer een dieper inzicht te geven in het functioneren van de mens, en die omgeving daarmee meer begrip te geven en menselijker te maken. Zo’n omgeving heeft sensoren waarmee op diverse manieren een mens en zijn omgeving in de gaten gehouden kunnen worden, en houdt op grond daarvan en van eigen kennis over het cognitief, emotioneel, fysiek en sociaal functioneren van mensen in hun omgeving een model bij. Op basis van zo’n model kan op een intelligente, begrijpende manier gereageerd worden in het belang van welzijn/gezondheid en de effectiviteit van het functioneren en ontwikkeling van deze mens. Een dergelijke interactie is gebaseerd op een versterkt awareness op twee manieren, vanuit het gezichtspunt van de mens en vanuit het gezichtspunt van de omgeving:

 

·                     human awareness: awareness van de persoon (m.b.t. zijn toestand, functioneren en ontwikkeling) enerzijds, en anderzijds m.b.t. de relevante omgevingsfactoren en de interactie van de twee

·                     ambience awareness: awareness van de omgeving, enerzijds m.b.t. de aanwezige personen (hun toestanden, functioneren, en ontwikkeling), en anderzijds m.b.t. de omgevingsfactoren en de interactie van de twee

 

 

 

 

Door deze ontwikkeling wordt niet alleen de mens, maar ook de menselijke omgeving (ambience) meer bewust en menselijk. Een goed opgezette interactie tussen mens en omgeving kan een positieve invloed hebben op verschillende niveaus:

 

o   effectief functioneren

o   stimuleren van gezond functioneren en gezondheidsproblemen voorkomen

o   leren en ontwikkelen

o   efficient functioneren door goed functionerende medewerkers

o   leren van de organisatie

o   beperking van kosten voor ziekte en arbeidsongeschiktheid

o   efficient beheer van de omgeving kan onnodige (latere) kosten voorkomen

 

 

Motivatie

 

De thematiek komt naar voren in nieuwe ontwikkelingen onder verschillende labels, waaronder: human factors, ambient intelligence, human computing, ambient computing, ubiquitous computing, (cognitieve) ergonomie. Om degelijke dingen goed te doen, is uitgebreide kennis en begrip nodig van menselijk functioneren in een zodanig grijpbare vorm dat er vanuit de omgeving ondersteund kan worden. Belangrijk onderdeel van het pakket Human Ambience is daarom ook kennis van modellen en het maken daarvan, gebaseerd op aanwezige kennis uit de ondersteunende disciplines. Er zijn een aantal maatschappelijke ontwikkelingen waarvoor deze studie zeer relevant is. Voor meer voorbeelden, zie de bijlage.

 

·         zorg voor ouderen

Door de toenemende vergrijzing is dit een belangrijk maatschappelijk thema. Ondersteuning van ouderen en hun zorgverleners is van groot belang om dit aan te kunnen

 

·         gezondheidsmanagement

Om de kosten van ziekte beheersbaar te houden willen zorgverzekeraars en werkgevers in toenemende mate investeren in mogelijkheden om te voorkomen dat werknemers ziek worden. Ondersteuning hiervan is een interessante uitdaging.

 

·         veiligheid en criminaliteit

Veiligheid en criminaliteit staan ook hoog op de maatschappelijke agenda. Het gaat aan de ene kant om bewaking en signalering en computer-ondersteund rechercheren, maar aan de andere kant ook om het begeleiden van criminelen, bijvoorbeeld iemand (weer) op een gecontrolleerde manier in de samenleving laten functioneren na of in plaats van gevangenisstraf of tbs.

 

·         milieuthematiek

Locale en globale milieukundige thema’s van bijvoorbeeld locale schadelijke fijnstofconcentraties tot globale klimaatverandering lenen zich ook goed voor een aanpak vanuit deze studie. Het monitoren en analyseren van de omgeving in dit opzicht en het bepalen van de effecten daarvan op de mens vereist vormen van modelleren en ondersteuning van beslissingen t.a.v. deze omgevingsfactoren.

 

 

Samenwerkingen en Sponsors

 

 

 

Bijlage   Verdere voorbeelden

 

·         biofeedback bij fysieke inspanningen zoals bij sporters (meten hartslag e.d. en op grond daarvan feedback geven; bijv. “in het rood rijden”)

·         in kritische beslissituaties wordt een model van de emotionele of stress-toestand van de persoon bijgehouden en gebruikt om advies/bijsturing te geven

·         RSI-risico’s worden ingeschat en op grond daarvan wordt feedback gegeven

·         iemand krijgt feedback over een aantal fysiologische aspecten en wordt ondersteund om zich bewust te worden van zijn of haar reacties en om daaruit te leren

·         een model van de aandacht van de persoon wordt bijgehouden (o.a. door blikrichting) en op grond daarvan wordt gesignaleerd als iets belangrijks over het hoofd gezien wordt; dan bijvoorbeeld attenderen, of door de computer laten oppakken (dynamische taakallocatie)

·         bewakingcamera’s leveren beelden die geanalyseerd worden op patronen die tot alarmering moeten leiden, zoals een vechtpartij, inbraak of overval

·         een model van het vertrouwen dat een persoon in iets of iemand anders heeft wordt bijgehouden en betrokken in feedback

·         een model voor vermoeidheid en/of overlading van de persoon wordt bijgehouden en gebruikt als basis voor feedback

·         van iemand met een eetprobleem wordt het eetgedrag gemonitord en van feedback voorzien in het licht van het type probleem

·         van een crimineel wordt een model bijgehouden en gemonitord of hij/zij in een situatie dreigt te komen waarin hij/zij weer de fout in gaat

·         een user interface houdt rekening met cognitieve en emotionele achtergronden van een gebruiker

·         een Website wordt op een adaptieve manier afgestemd op de cognitieve en emotionele achtergronden van een gebruiker

·         een persoon die participeert in een virtuele omgeving en daarbij gemonitort en begeleid wordt, bijv. middels andere, virtuele karakters

·         een persoon met een chip met specifieke informatie wordt gesignaleerd samen met een andere persoon of een object met een chip met informatie (bijvoorbeeld iemand in labiele toestand en een wapen, of twee leden van een dubieuze organisatie)

·         de omgeving zich laten aanpassen aan een persoon met een specifieke handicap zodra de persoon ‘in beeld komt’

·         een psychotherapie wordt ondersteund door het signaleren van kritische momenten in het dagelijkse functioneren (bijv. oplopende stress of boosheid)

·         geautomatiseerde begeleiding van medicijngebruik

·         geautomatiseerde begeleiding bij het aanpakken van verslavingsproblemen

·         geautomatiseerde ondersteuning van begeleiding (case management) van zelfstandig wonende bejaarden, psychiatrische patienten, …

·         geautomatiseerde ondersteuning van gevangenisvervangende straf en behandelvormen van veroordeelde misdadigers

 

 


Polsband houdt continu bejaarde in de smiezen

 

Van onze verslaggever Paul de Kuyper

 

AMSTERDAM - Sensoren doen automatisch het licht aan als een bejaarde ’s nachts naar het toilet gaat. Een polsbandje waakt ervoor dat de bejaarde niet onderkoeld raakt als hij de weg naar zijn bed niet terug kan vinden. Deze en andere technische snufjes moeten de bejaarden in zorgcentrum Lobede in het Gelderse Tolkamer meer veiligheid bieden.

Het polsbandje en de sensoren zijn een proef van Diafaan, een stichting die een aantal zorgcentra in Gelderland bestuurt. Als de proef slaagt, zal ook in andere zorgcentra elektronica worden ingebouwd. De bedoeling is dat mensen hierdoor langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Lobede bestaat uit een verzorgingstehuis met appartementen en verleent ook thuiszorg.

De bewoners van het zorgcentrum krijgen een soort polshorloge dat de bloeddruk, het slaap-waakritme en de lichaamstemperatuur in de gaten houdt. Voorzitter van de raad van bestuur van Diafaan Will ten Westeneind: ‘Demente bejaarden kunnen ’s nachts na een toiletbezoek soms hun bed niet vinden. Als ze dan in hun pyjama blijven ronddwalen, kunnen ze onderkoeld raken. Zodra dat gebeurt, slaat het polsbandje alarm.’

Via het bandje kan het personeel de bewoners altijd traceren, ook als iemand elders in de wijk ronddwaalt. Binnen houden bewegingssensoren in de gaten waar een bewoner zich bevindt. Ten Westeneind: ‘Als de bewoner de kamer niet heeft verlaten en de sensor neemt een tijdje geen beweging waar, dan wordt het personeel gewaarschuwd. Misschien is de cliënt wel gevallen.’ Via microfoons in de muren kunnen bewoners om hulp roepen en een sensor sluit het gas af als het te heet wordt in de keuken.

Ten Westeneind vindt het belangrijkste voordeel van de elektronica dat mensen langer zelfstandig kunnen wonen. Daarnaast moet de elektronica inspelen op de krapte op de arbeidsmarkt. Steeds minder mensen willen in de zorg werken. Ten Westeneind denkt dat als het systeem over drie jaar veel wordt gebruikt, 10 procent minder mensen nodig zijn om dezelfde kwaliteit van de zorg te bieden.

De Volkskrant 20/10/06

 

 

Groningse camera kan horen of er op straat geweld dreigt

de Volkskrant, Binnenland, 16 november 2006 (pagina 02)

Van onze verslaggeefster Karin Sitalsing

Wie een ander bedreigt in de binnenstad van Groningen, kan erop rekenen dat de politie onderweg is. Aan elf camera’s, die er al hingen, worden microfoons toegevoegd die de meldkamer alarmeren bij een geweldsdreiging. Groningen zegt de eerste stad ter wereld te zijn die werkt met deze ‘luisterende’ camera’s, ontwikkeld door het Groninger bedrijf Sound Intelligence.

De gevoelige microfoons maken onderscheid tussen serieuze dreigingen en binnenstadsgeluiden als lallende studenten of blaffende honden. Wie te maken krijgt met angst of agressie gaat hoger praten en wordt minder verstaanbaar. De microfoons registreren dat.

Politie en gemeente hopen hiermee geweldsdelicten te kunnen voorkomen. Want, zegt burgemeester Wallage, ‘geweld komt niet zomaar. Het begint vaak verbaal, met schelden en dreigen.’ In de meldkamer kan na een seintje van het systeem worden ingeschat of politie op pad moet worden gestuurd. ‘Zo kun je de zaak sneller sussen, omdat die dan nog niet geëscaleerd is’, zegt districtschef Ronald Zwarter.

Alleen op drukke uitgaansavonden worden de camera’s continu in de gaten gehouden. Door de microfoons kunnen ze ook op andere dagen worden ingezet, zonder dat daar speciaal iemand voor wordt aangesteld. Een proef met twee camera’s met microfoon leverde in vijf weken 67 meldingen op die er anders niet waren geweest.