Succes gegarandeerd

Het Tweede Kameronderzoek naar de IT-problemen
bij de overheid wordt een succes, dat staat nu al
vast. Want ervaring is de beste leermeester. En
ervaring zullen de Kamerleden zeker opdoen. Want
de aanbesteding waarin een externe partij gezocht
wordt om het feitelijke onderzoek te doen, is een
schoolvoorbeeld van de oorzaken van IT-problemen
bij de overheid.

Een korte analyse. Klassiek werkt het bij uit de
hand lopende projecten als volgt. Om te beginnen
wil je iets hebben, maar het is onduidelijk
wat het precies is. In dit geval is daar
ruimschoots aan voldaan. We lezen: ``Gedurende de
overeenkomst is het mogelijk dat er aanvullende
diensten van gelijke aard worden gevraagd die nu
nog niet zijn voorzien. Een eventuele uitbreiding
zal geheel conform de BAO artikel 31 lid 4
worden uitgevoerd. Gedurende de overeenkomst
kunnen er door de invloed van de politiek ook
diensten aangeboden door de Opdrachtnemer worden
geschrapt. De geselecteerde Opdrachtnemer dient
hier flexibel in te zijn.'' Kortom: er kan van
alles en nog wat bijkomen en afgaan als je maar
flexibel blijft.

Vervolgens is de veronderstelling dat dit
Europees moet worden aanbesteed.  En omdat je
daar geen verstand van hebt, huur je een externe
in die de aanbesteding voor je rond maakt. In
het beschrijvend document treffen we een naam
van een extern inkoopbureau aan. De vermelde
auteursnaam is via LinkedIn te vinden en we
treffen daar geen IT-achtergrond aan.

Tot zover zitten we helemaal op de bekende
lijn: we weten niet wat we willen en vragen
iemand die dat ook niet weet om dat op te
schrijven. Het doel van het parlementair
onderzoek getuigt daarvan: ``Het in kaart brengen
van de misgelopen maatschappelijke effecten
(ten behoeve van de gebruiker) (inclusief
maatschappelijke en financiele kosten) door het
niet op orde hebben van informatieprocessen
en -stromen van de overheid door middel van
ICT(-projecten).'' En: ``Duidelijk maken wat
de prioritaire stappen zijn die een optimale
inrichting van de informatieprocessen en -stromen
van de overheid door middel van ICT(-projecten)
teweeg kunnen brengen.''  Wat zijn misgelopen
maatschappelijke effecten ten behoeve van de
gebruiker in 's hemelsnaam?

Dan de requirements creep. Een litanie aan vragen
waar zo'n beetje alles de revue passeert. Er
is kwalitatief en kwantitatief, de sturing, het
ontwerp, aanbesteding (!), uitvoering en beheer,
kosten, beveiliging, privacy. Er moeten drie
deelrapporten worden opgeleverd en er zijn zes
case studies die moeten worden uitgevoerd. Dat
zou moeten gaan om projecten, maar bijvoorbeeld
de RDW is geen project maar een organisatie. Niet
getreurd want: ``De tijdelijke commissie behoudt
zich het recht om na overleg met de Opdrachtnemer
enkele wijzigingen aan te brengen in deze lijst
met casus.'' De overcorrecte vierde declinatie
van het Latijnse meervoud voor casus had ik
liever ingerolen voor een SMART-verhaal, want
hoe kun je daar nu op calculeren?

Er zijn hoe dan ook nog zes rapporten nodig die
de case studies body geven.  Je kunt niet een
case study uitvoeren en daar geen schriftelijke
neerslag van hebben. Je moet mensen interviewen,
documenten bestuderen, bevindingen noteren en
conclusies en aanbevelingen expliciet traceerbaar
beargumenteren. Ik tel dus zo even negen
rapporten. Dan zijn er nog interviewverslagen,
tussenrapportages, overzichten, gespreksverslagen
met de commissie, etc. Naast afstemming
met de commissie zit de Rekenkamer ook in de
vergelijking want die voeren ook een onderzoek
uit. Kortom, dit is een hele hoop werk.

Een gedegen case study is niet goedkoop. Even als
voorbeeld een uitspraak van de Hoge Raad. Daar
ging het om een deskundigenbericht uit 2001 van
132.390,51 gulden. Omgerekend naar euro's en een
gemiddelde inflatiecorrectie van 2,4 procent per
jaar kom ik dan op zo'n 78.000 euro uit. En dat
is een case study van een uit de hand gelopen
IT-project: van 500.000 naar 2.2 miljoen. Het
deskundigenbericht was kennelijk gedegen want
de 2.2 miljoen plus alle gemaakte kosten moesten
worden betaald door de leverancier.

Oh ja, wat men wel precies weet, en ook dat is
kenmerkend voor IT-projecten bij de overheid,
is hoeveel het onderzoek mag kosten: maximaal
180.000 euro. Gelukkig kunnen leveranciers lekker
laag inschrijven met mooie verhalen waardoor de
boterzachte kwaliteitscriteria glansrijk gehaald
worden. Hiermee haal je een tien: ``Er is een
beschrijving en uitwerking gegeven van het
desbetreffende onderdeel die de verwachting
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
overtreffen''. En als de gunning een feit is, is
het de kunst om de scope omlaag te brengen en de
kosten omhoog. Dat kan hier geen probleem zijn.

Ik verwacht dat de commissieleden er veel van
gaan opsteken. Uit de eerste hand.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en
wetenschappelijk adviseur voor overheid en
bedrijfsleven.  Hij schrijft regelmatig een
column in de AG.  Hij is te bereiken via email:
x@cs.vu.nl.  Deze tekst is copyright SDU.  Niets
van deze uitgave mag zonder schriftelijke
toestemming van de uitgever worden overgenomen of
worden gepubliceerd.