Bekroond ontwerp faalt

In 2009 won het nieuwe systeem van de IND (INDiGO)
de architectuurprijs van het Nederlands
Architectuur Forum.  Een van de criteria van de
jury was of er sprake was van een brede
zichtbaarheid buiten het project om.

De Volkskrant bood onlangs die brede zichtbaarheid
en kopte over dit systeem: "Vreemdelingen uitgezet
door computerfout".  Dit naar aanleiding van de
zelfmoord van de heer Dolmatov in een Dordt's
uitzetcentrum.  De rus had daar helemaal niet
moeten zitten maar ja in het systeem INDiGO stond
nu eenmaal dat hij uitgezet kon worden.

Het juryrapport: "Zij hebben de kwaliteit van de
oplossing laten prevaleren, ook in tijden dat het
in de realisatie van het programma tegenzat." De
zogenaamde kwaliteit van INDiGO is vanwege
aanhoudende operationele problemen extern
getoetst.  Daarin concludeert men: "Daar waar er
technische problemen zijn, zitten deze veelal niet
in de individueel gebruikte producten, maar in de
onderlinge integratie daarvan en/of in de
samenwerking met componenten van het onderliggende
platform/hardware."  Onderlinge integratie gaat
over architectuur: partities van het systeem in
componenten en de integrale samenhang daartussen.

Het juryrapport spreekt van het geheel vervangen
van de legacysystemen door een innovatieve en
gedurfde oplossing.  Deze software revolutie wordt
als positief gezien.  Maar dat is het geenszins.

We weten namelijk al heel lang dat revolutie niet
werkt.   Gezaghebbend auteur en
ervaringsdeskundige, Paul Strassmann, schrijft
hier in 1995 al het volgende over: "For an
enterprise with a large accumulation of legacy
systems---which includes all established
organizations---there are no technical strategies
other than evolutionary migration strategies." Wat
lezen wij hier?  Geen andere technische strategie
mogelijk dan de evolutionaire.  Strassmann was de
IT-baas van Amerikaanse defensie, met een
IT-jaarbudget van tientallen miljarden dollars.

Deze voormalig CIO van 's werelds grootste
IT-organisatie vervolgt: "Defining the path of
such migration requires placing limited objectives
along the way.  The managerial skill in coming up
with such a plan and then making it happen will be
the ultimate test which only superior information
management teams will pass."  Kortom, hele zware
woorden over hoe je stukje-bij-beetje met de
uiterste krachtsinspanning innovatie kunt
bereiken.

Na zijn pensionering werd Strassmann teruggehaald
als CIO van de NASA om daar orde op zaken te
stellen.  Hij stelt: "Whoever accepts that
conservation of software assets is now the key to
all information politics will end up as a leader."
Kortom, helemaal opnieuw beginnen wordt verre van
aangeraden, laat staan dat je er een prijs voor
zou moeten krijgen.  Kleine stapjes, weloverwogen,
en daar fiks de controle op houden.

En dan het onderzoeksrapport van de Inspectie
Veiligheid en Justitie: "De Inspectie constateert
dat de verwijderbaarheidstitel van een vreemdeling
zonder tussenkomst van -- en inhoudelijke
beoordeling door -- een medewerker van de IND
gewijzigd kan worden."  Een grove fout: een
ontwerpbesluit had moeten zijn dat dat nooit
mogelijk is.

Professionals weten dat gebruikers teveel
vertrouwen in technologie hebben: wat de computer
zegt is waar.  Een gedegen ontwerp houdt rekening
met dat effect.  Dat nu ontbeert als je het
onderzoeksrapport doorneemt met deze bril.

Eerstejaars collegestof voor informatiemanagement
handelt bijvoorbeeld over de structuurvraag:
hoeveel structuur is nodig en in welke
omstandigheid.  Vervangen we technologie voor
mensen?  Dwingen we regels en/of procedures af?
Enzovoort.  Kennelijk is het antwoord op de eerste
vraag: nee.  En wat blijkt gerealiseerd: ja, want
mensen moeten beoordelen, niet machines.

Dan vraag twee: je hebt vier weken om in beroep te
gaan, maar verwerking van een beroep kan nog eens
twee weken duren.  Dus: je dwingt de facto een
tijdspanne van 6 weken af.  Dat moet je
automatiseren, dus het antwoord op vraag twee moet
ja zijn.  Gerealiseerd is: nee.  De Inspectie:
``Om deze extra periode in het systeem te
genereren, moet een medewerker van de IND in
INDiGO door het zetten van een vinkje registreren
dat de zogenoemde rechtsmiddelentermijn
opschortende werking heeft. Dit is in het geval
van Dolmatov niet gebeurd.''

We spreken hier van een structuur mismatch, in dit
geval met desastreuze gevolgen.  Falend ontwerp.
De ene amateur bekroond de andere amateur.  Wrang.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en
wetenschappelijk adviseur voor overheid en
bedrijfsleven.  Hij schrijft regelmatig een
column in de AG.  Hij is te bereiken via email:
x@cs.vu.nl.  Deze tekst is copyright SDU.  Niets
van deze uitgave mag zonder schriftelijke
toestemming van de uitgever worden overgenomen of
worden gepubliceerd.