Commissie Elias: een goed begin

In 2003 schreef toenmalig hoofdredacteur Bas
Linders een achtergrond artikel getiteld
"Aanbestedingen verzanden in bureaucratie" waarin
hij zich afvroeg of er ooit een parlementaire
enquete zou komen waarbij ICT en problemen de
hoofdrol vertolkten.  We weten nu dat hij gelijk
had: de commissie Elias heeft haar werk net
afgerond.

Het hoofdredactionele commentaar maakte vervolgens
een vergelijking met de bouwfraude en gaf aan dat
vanwege de aanbestedingsregels je op den duur niet
uit kon sluiten dat geheime afspraken zouden
worden gemaakt om het werk te verdelen.  Elf jaar
later kijken we naar Zembla waar een aantal van de
big five en een intermediair in verband worden
gebracht met dergelijke praktijken.

In Linders' artikel wordt een onderzoek van een
medewerker van VROM besproken: er wordt wellicht
8-10 miljard per jaar besteed aan ICT binnen de
gehele publieke sector en de helft van alle
projecten komt niet tot voltooiing.  De
miljardencijfers waar nu nog steeds over
gedebatteerd wordt, komen dus vanuit de overheid
zelf, maar die is dat na al die jaren vergeten.

Op 12 oktober 1994 verschijnt het rapport van de
commissie Cohen.  Linders vertelt over dit
Amerikaanse parlementair onderzoek naar ICT
problemen bij de overheid.  Het heeft geleid tot
regelgeving.  Linders bevroeg de Nederlandse
politici, en die zagen niet het nut van
regelgeving in: regeldruk verminderen is het
devies.  Precies twintig jaar en 3 dagen na
Cohen's rapport verschijnt op 15 oktober 2014 het
rapport van de commissie Elias met voorstellen tot
regelgeving en regievoering.

De teneur van beide rapporten is eender, hoge
faalkosten, gebrek aan professionaliteit, teveel
bureaucratie, regie ontbreekt, kwaliteit
onvoldoende, geen grip, geen controle, enzovoort.

Alle significante investeringen moesten voortaan
langs het Office of Management and Budget, dat
direct onder de president valt.  Elias kiest voor
een nieuwe autoriteit maar ook direct onder de
Minister President.  De simpele regeltjes die de
directeur van het OMB indertijd opstelde om
investeringsvoorstellen van minimale kwaliteit te
voorzien, krijgen als het aan Elias ligt hun
Nederlandse variant na 20 jaar.

Software bouwen is een creatief beroep zeggen
sommigen.  Wat ik voor creatiefs gezien heb, daar
lusten de honden geen brood van.  Ik hield daar
vroeger een stupidorium van bij, maar tegenwoordig
hoeft dat niet meer.  Wanprogrammatuur is overal.
Griezel mee via the daily WTF.  Ik heb er nooit
een geheim van gemaakt dat ik voor sterke
verhoging van de professionaliteit ben.  Wat mij
betreft dezelfde kant op als de medische sector,
met strenge licentiering.

Ook geloof ik sterk in regie met tanden.  Niet
alleen IT-government waarbij de rollen zijn
ingevuld met poppetjes, en de organisaties
ingepast in het bestaande bestel.  Maar ook dat de
poppetjes iets zinnigs doen: IT-governance
ondersteunt door portefeuillebeheer.  Een
regiebureau is ceremonieel totdat je gaat
regisseren: dan wordt het instrumenteel.

Voldoende audit en control is onmisbaar als het
gaat om de backbone van een organisatie.  En
ICT is dat, zo weet de Tweede Kamer nu via dit
parlementair onderzoek.  Als vaststaat dat de
IT-functie niet goed functioneert, is onder
curatele stelling een noodzakelijke maatregel.

In veel IT-intensieve organisaties is of wordt de
regiefunctie ingevuld.  Regels toegesneden op
IT-investeringen om bepaalde doelen te bereiken
waarbij verspilling van IT-gelden vaak de hoofdrol
inneemt.  Welke regels dat precies zijn, is nog
een kunst om goed te krijgen.  Dit komt omdat
IT-regels soms het omgekeerde bereiken van wat de
bedoeling was.

Een klein voorbeeld.  IT-projecten in de tijd
beperken wordt meestal gedaan om de kosten niet
uit de pan te laten rijzen.  Echter, het
neveneffect is dat te grote projecten in te korte
tijd worden gepropt waarbij de kosten explosief
stijgen omdat niet de meest geeigende
productiemethode kan worden gebruikt.  Als je tijd
wilt beperken moet je de kosten rantsoeneren.
Heeft u hem?

Echter, uniforme kostenplafonds instellen leidt
weer tot het kunstmatig opknippen van projecten,
waardoor de transparantie sterk afneemt, en de
faalkansen toe.  Zo is de voorgestelde grens van 5
miljoen waarboven verplicht getoetst zal moeten
worden een beginnersfout.  Het perverse
neveneffect is dat projecten kunstmatig kleiner
worden gehouden om toetsing te ontlopen.  Dit
efect treedt op in het huidige ICT-dashboard waar
projecten vanaf 20 miljoen op moeten.  Het eerste
jaar stonden er 73 projecten op.  Het jaar daarop
nog 34 omdat allerlei projecten ineens 19.7
miljoen bleken te kosten.

Je zult dus voorzichtig moeten zijn met IT-regels.
Niettemin, is een vorm van niet vrijblijvende
regels noodzakelijk waarbij de regels over de tijd
moeten evolueren met de volwassenheid van de
IT-functie.

De commissie heeft hard gestudeerd en de basis
begrepen.  Wat mij betreft waren het goede
studenten; hun werkstuk is ruim voldoende.
Nu aan de slag.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en
wetenschappelijk adviseur voor overheid en
bedrijfsleven.  Hij schrijft regelmatig een
column in de AG.  Hij is te bereiken via email:
x@cs.vu.nl.  Deze tekst is copyright SDU.  Niets
van deze uitgave mag zonder schriftelijke
toestemming van de uitgever worden overgenomen of
worden gepubliceerd.