Sturen op resultaat

Het klinkt als een open deur.  Natuurlijk stuur je
op resultaat, waar anders op?  Maar daar valt best
wat op af te dingen.  Er wordt op van alles
gestuurd, anders dan het geimpliceerde
bedrijfsresultaat.  Denk eens aan sturen op de
eigen bonus. Of sturen op een grotere span of
control, de ondergang van je collega bestuurder of
het kamervullend ego.  Of sturen op KPIs zoals
binnen 10% van de laatste herijking blijven.  Zo
zijn er vele aspecten waar naar geoptimaliseerd
wordt bij straf en beloning die voorkomen dat
gestuurd wordt op wat echt telt.

Bij sturen op bedrijfsresultaten maken bestuurders
individuele belangen ondergeschikt aan die van de
organisatie.  Als het goed is, zorgen die
bestuurders ervoor dat iedereen tot aan de
werkvloer hetzelfde gedrag vertoont.  Dat levert
natuurlijk het best mogelijke resultaat op voor de
individuele participanten omdat er sprake is van
duurzame bedrijfscontinuiteit.  Denk aan een soort
mierenkolonie die gaat voor het algemeen belang,
namelijk het voortbestaan van de soort in plaats
van het individueel belang.  Die ene werker mier
heeft natuurlijk niets aan overleven als de soort
als geheel onvoldoende haar best doet.

Nu is de vraag hoe je als bedrijf zorgt dat
bestuurders inderdaad gaan sturen op het
bedrijfsresultaat.  Ineens klinkt dit veel minder
vanzelfsprekend als een open deur.  Als het eigen
belang overeenkomt met het bedrijfsbelang dan
zullen bestuurders die optimaliseren naar het
eigen belang tevens optimaliseren naar het
bedrijfsbelang en omgekeerd.

Maar laten we wel realistisch zijn.  De
altruistische bestuurder is een oxymoron, net als
de jonge grijsaard of de levende dode.  De term
"altruistische bestuurder" kent precies 1 hit op
Internet: een pleidooi voor de onkreukbare
hardwerkende en altruistische bestuurder door een
voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap.

Bestuurders werken hard.  Onkreukbaar?  Ja vast op
hun manier.  Werken voor niets is echter zeldzaam:
geen geld, geen Zwitsers.  In de VS zien we daar
toch voorbeelden van, ook bij de overheid.  Dat
was dan tijdens grote oorlogen.  Puissant rijke
mensen werkten dan voor een dollar per jaar om
Amerika er weer bovenop te helpen.  Ook in de
private sector zien we dergelijke constructies.
Bijvoorbeeld Steve Jobs die voor een dollar per
jaar werkte.

De topman van Oracle verdiende ook 1 dollar op
jaarbasis maar via andere kanalen kwamen toch
tientallen miljoenen per jaar binnen.  Waarlijk
altruistische bestuurders zijn kennelijk zeldzaam.
En laten we wel wezen, als er grote problemen tot
een goed einde moeten worden gebracht, en er zijn
bestuurders die daar flink wat gederfde vrije tijd
insteken, dan moet het kosten wat het waard is.
Victory Boogie-Woogie kostte ook wat het waard
was, of de Tweede Kamer dat nu leuk vond of niet.

Over Kamer en geld gesproken: de bezoldiging van
de ICT-er moest toch wel binnen het salarishuis
van de overheid blijven.  Het rapport Elias
spreekt van grote schade en het debat kabbelt over
kruimels.  En dan nog het verkeerde gekruidenier
ook.  Immers, ICT-ers voeren heel vaak uit wat
bestuurders hen vragen.  Moet het snel af?  Ze
regelen het. Is veel testen te duur?  Dan doen ze
toch minder!  Allemaal vanuit een welbegrepen
eigenbelang: de schoorsteen moet roken, en
tegenspraak brengt dat in gevaar.  Goede ICT-ers
hebben geen zin in dit soort spelletjes en die
haken dan ook snel af bij dit soort brokkenmakers.
Kortom, het gaat niet alleen om ICT-ers.  Het gaat
om het geheel, en dus ook de bestuurders.
Kamerleden met Sinterklaaslijsten incluis.

Als je persoonlijke en bedrijfsbelangen in lijn
kunt krijgen, heb je een goede kans van slagen.
Bij voorbaat zinspelen op salarisplafonds of witte
raven die andermans troep voor niets gaan
opruimen, geeft sturen op resultaat een minieme
kans van slagen.  Hoe het wel gaat lukken is
hogere kunst: de juiste mensen op het juiste
moment op de juiste plek en met de juiste
prikkels.  Dan wordt sturen op resultaat uberhaupt
mogelijk.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en
wetenschappelijk adviseur voor overheid en
bedrijfsleven.  Hij schrijft regelmatig een
column in de AG.  Hij is te bereiken via email:
x@cs.vu.nl.  Deze tekst is copyright SDU.  Niets
van deze uitgave mag zonder schriftelijke
toestemming van de uitgever worden overgenomen of
worden gepubliceerd.