Wijze woorden uit Wales

Als je een heel simpele taak moet uitvoeren, dan
kun je heel anders te werk kunnen gaan als wanneer
het om iets heel complex gaat.  Dat geldt voor
taken als managen, ontwerpen, realiseren, testen
en toetsen.  Een hondehok kan al improviserend tot
stand komen maar voor een boorplatform is dat
onbestaanbaar.

Gek genoeg zie je vaker dan eens bij IT-intensieve
systemen dat er een bepaalde eenheidsworst uit de
kast wordt getrokken die, ongeacht de mate van
complexiteit, toegepast wordt.  Bijvoorbeeld bij
projecten waar veel geld en tijd mee gemoeid is,
toch geen functiepunten tellen en bijhouden.  Of
bij veiligheidskritische systemen de documentatie
onvoldoende bijhouden, want we werken Agile, en
dan hoeft dat niet, volgens het manifesto.

Uiteraard gaat het om bad practices als de
systemen groot worden en/of life-critical.
Niemand wil graag al improviserend door een
amateur geopereerd worden aan de hersenen, toch
doen we het massaal als het om IT gaat.  Tenslotte
is de hogere legerleiding om te beginnen niet
ontvankelijk voor kritische geluiden vanuit de
organisatie of van buiten, en totaal verbaasd als
hun project alsnog zware averij oploopt, terwijl
we toch zo goed bezig waren.

Dat deze mismatch tussen de mate van complexiteit
en de daarbij behorende handelswijze niet van
gisteren is, bewijst een mooi artikel in de
Harvard business Review van het IBM Cynefin Centre
for Organisational Complexity.  De auteurs Snowden
en Boone leggen geduldig uit dat er vier soorten
complexiteit zijn, simpel, gecompliceerd, complex
en chaotisch.  En dan is er ook nog de wanorde
voor het geval je niet kunt bepalen welke van de
vier het is.  Het is er op gericht om gegeven de
complexiteit de juiste aanpak te kiezen, en dus
niet de eenheidsworst tevoorschijn te halen.

Het raamwerk dat ze hebben ontwikkeld heet ook
Cynefin, een Welsch woord (Snowden komt uit
Wales).  In HBR wordt het framework toegepast op
leiderschapsstijlen, maar daartoe is het niet
beperkt.  iIBM gebruikte het voor ontwikkeling en
marktverkenning, branding en meer.  Daarbuiten ook
vele toepassing van risico's in de voedselketen
tot Agile development.

Als je bijvoorbeeld naar software projecten gaat
kijken, en je vraagt je af in welke categorie
vallen deze, dan kom je in het beste geval uit op
complex of chaotisch, en dat zijn de twee
ongeordende smaken van het raamwerk.  In het
slechtste geval is het wanwordelijk, bijvoorbeeld
omdat deadlines helemaal niets blijken te
betekenen, of omdat er ineens geld af moet, ook
een gebrek aan vertrouwen wordt genoemd in een
onderzoek naar Agile en Cynefin.

De kortse karakterisering van complex is dat er
onbekenden zijn maar welke dat zijn is onbekend:
de unknown unknonws.  Dat is bij substantiele
IT-intensieve projecten het geval.  Bij complexe
systemen moet je sonderen om te kijken wat er
gebeurt zodat je daarmee iets te weten komt en dan
verder kunt opereren (probe-sense-respond).  Bij
chaotische systemen is het verstandig om gewoon
maar iets te gaan doen en het beste er van te
hopen (act-sense-respond).  Bij zeer slechte
legacy systemen is dat de manier van doen.

Het aardige van het Cynefin framework is dat je er
beter door leert met welke complexiteit je van
doen hebt, en welke handelingsperspectief je dan
nodig hebt.  Het artikel van Snowden en Boone is
een aanrader voor iedereen die met serieuze
IT-systemen te maken heeft in welke hoedanigheid
dan ook.

Meer weten:

David J. Snowden and Mary E. Boone, A Leader’s
Framework for Decision Making, Harvard Business
Review, november 2007.

Joseph Pelrine, On Understanding Software Agility
-- A Social Complexity Point Of View, Emergence:
Complexity & Organization. 13(1/2):26-37, 2011.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en
wetenschappelijk adviseur voor overheid en
bedrijfsleven.  Hij schrijft regelmatig een
column in de AG.  Hij is te bereiken via email:
x@cs.vu.nl.  Deze tekst is copyright SDU.  Niets
van deze uitgave mag zonder schriftelijke
toestemming van de uitgever worden overgenomen of
worden gepubliceerd.