CredIT, ergo sum

In lang vervlogen tijden debatteerden de filosofen of het
nu Credo, ergo sum (ik geloof, dus ik ben) moest zijn, of
net omgekeerd: Sum, ergo credo (ik ben, dus ik geloof).
Het mooie van die karakteriseringen was dat het heel
compact samenbalde wat de gedachtenpatronen waren over de
mens, religie, en hun relatie in de verschillende
tijdsgewrichten.  Volgens datzelfde principe ben ik eens
aan het denken geslagen over IT.  Als ik de
gedachtenpatronen van de afgelopen tijd in de informatie
technologie zou moeten samenvatten in 3 woorden, dan zijn
het deze drie woorden:  Sum, ergo credIT.  Dit kromme
potjeslatijn betekent zoveel als: ik ben, dus ik verdien
geld met IT.  Anderen noemden dit de internet hype, de
dotcom hype, etc.  Maar wat er in feite centraal stond was
de idee dat als je maar het Internet op ging de winsten
vanzelf zouden komen:  Sum, ergo credIT.

Bij de hele grote bedrijven merkte ik het voor het eerst:
een omslag in het denken.  Dat is al van jaren her.  De
vraag die centraal stond was:  kan ik waarde creeeren met
behulp van IT?  En zo ja, hoe?  Nu het economisch slecht
gaat, zie je dit denken zich als een olievlek verspreiden.
Ik vat dat verschijnsel samen door de duale uitspraak van
mijn eigen gebreide latijn: CredIT, ergo sum.  Dat zoveel
betekent als:  ik creeer waarde met IT, dus ik besta
(nog).  Momenteel bevinden we ons in een transitie van het
Sum, ergo credIT denken naar het CredIT, ergo sum denken.

Hoe uit zich die omslag?  Een typisch voorbeeld is het
uitstellen van IT-investeringen, of de stekker uit lopende
IT-projecten halen.  In de interne geneeskunde heet dit ook
wel de expectatieve therapie: wacht eens 3 weken of de pijn
niet vanzelf overgaat.  Men probeert te overleven, geen
geld uit te geven, en maar hopen dat het overwaait.  Er
zijn allerlei mooie namen voor: operational excellence vind
ik wel een van de mooiste.  Allemaal bijproducten van de
huidige economische situatie:  de bean-counters hebben nu
de macht.  Maar het helpt wel, want de IT-budgetten zijn zo
hoog, dat ook deze tak van sport er nu aan moet geloven.
Een ander teken aan de wand is dat er IT-afdelingen van de
hand gedaan worden aan outsourcers, of ze worden
verzelfstandigd, of een combinatie bijvoorbeeld via een
joint venture.  Daar zie je dat de ITers ineens gedwongen
worden om hun eigen broek op te houden: CredIT, ergo sum.
Ook wordt verplichte winkelnering tussen IT-afdelingen en
de business soms al losgelaten.  Concurreer maar met de
buitenwereld, en toon aan dat je toegevoegde waarde hebt
ten opzichte van de buitenwereld.  Waardecreatie.

Waarom is die omslag eigenlijk nodig?  Mensen zijn overal
op aan het bezuinigen, dus is het niet gewoon normaal dat
dit gebeurd?  Nee, het is toch anders.  In de grijze
oudheid was land belangrijk: had je land, was je heerser.
Later werd de locatie van het land belangrijk: had je
grondstoffen, was je rijk.  Weer later werd menskracht
belangrijk, had je slaven, kon je weer een tijdje vooruit
in de economie.  De Nederlanders weten daar alles van,
helaas.  Na de industrialsatie werd kapitaal belangrijk.
Had je geld, had je vrienden.  Naast de klassieke
productiefactoren land, grondstoffen, menskracht, en
kapitaal begint zich informatie technologie als nieuwe
productiefactor te manifesteren.

In de bancaire en verzekeringswereld is informatie
technologie zelfs al de grootste productiefactor.  Dat
betekent dat wat vroeger een kostenpost was, nu in een
andere asset klasse is gekomen.  Dus vergt het een andere
bril om naar IT te kijken: een bankiersbril.  Daarin staan
de volgende zaken centraal: kosten, doorlooptijden,
risico's, opbrengsten, en financiering.  Ik noem dat wel de
5 executive issues.  Techniek of technisch gepraat
ontbreekt hier volledig: zuiver financieel-economische
analyse van IT is hier aan de orde.  En hierop baseer je je
volgende stap: wel of niet investeren.  Dat is CredIT, ergo
sum denken in haar zuiverste vorm.

De termen die je ineens om de oren vliegen zijn van een
andere orde dan C#, .NET, en ander IT-jargon waar de Sum,
ergo credIT denker nog wel voor te porren was.  Voor je het
weet wordt je mening gevraagd over de Return on Investment
(ROI), de Internal Rate of Return (IRR), de Payback Period
(PBP), de Net Present Value (NPV), de Risk-Adjusted Return
on Capital (RAROC),  van het door jou voorgestelde
IT-project.  En of je het maar even centraal wil aanleveren
al die data.  Dan zal een en ander worden doorgerekend en
besluit men aan de hand van onder andere dergelijke
analyses of de IT-investering gedaan kan worden.  Een klein
probleempje: ITers zijn nog niet allemaal gewend om in
Capital Asset Pricing Models, Real Options Analysis, en in
termen van IT als aandelenportefeuille te denken.  Dus wat
nu precies het kapitaalbeslag van je nieuwe idee over die
koele website is, moet je even schuldig blijven.  En welk
gedeelte van je IT-investering nu precies capex is.
Wellicht maar beter ook, want met productiefactoren moet je
niet te frivool omgaan.  Er gaan hele bedrijven failliet
door ondoordachte IT-investeringen, hun koersen kelderen
met dubbele cijfers in een dag, en zorgvuldig opgebouwde
marktaandelen slinken in een klap door systemen die data
verhakselen.  Allemaal gevallen van Sum, ergo not so
credIT.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica 
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.  Hij schrijft      
maandelijks een column in AG II.  Deze tekst is 
copyright SDU.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.