Harvard aan de Lek

De politiek heeft de mond vol van kenniseconomie, hoger
onderwijs op internationaal topniveau brengen, het
innovatieplatform, en meer van die mooie visies en
ambities.  Elke visie degenereert uiteindelijk in een
budget, en dat laatste blijkt niet in overeenstemming te
zijn met de ambities.  Namelijk, als je het financieel
jaarverslag van Harvard er op naslaat, dan blijkt het
inkomen 2.5 miljard dollar te wezen, het operating budget
zo'n 2.4 miljard dollar.  Dus er is 100 miljoen dollar
toegevoegd aan het bezit, en men was al niet erg
armlastig:  aan giften bezit men momenteel zo'n 19.3
miljard dollar.  En dat is dan voor 19638 studenten.  Even
ter vergelijk, uit het jaarverslag van de VU blijkt dat men
344 miljoen aan baten had in 2002, en 337 miljoen aan
kosten, dus er is 7.3 miljoen toegevoegd aan het totaal
vermogen van 326 miljoen.  Dat is voor zo'n 16000
studenten.  Dus, er gaan een kleine 6 Vrije Universiteiten
in 1 Harvard.  En als je die 19 miljard tegen vier procent
rente zou wegzetten kun je van die opbrengsten per jaar
alleen al ruim twee Vrije Universiteiten runnen.

Hoe verhoudt zich dat tot de Nederlandse uitgavepatronen?
Uit gegevens van het ministerie van OC&W kunnen we daar
inzicht in krijgen.  De netto uitgaven van onderzoek en
wetenschap zijn ongeveer 700 miljoen Euro voor 2002.  Dus
aan onderzoek en wetenschap is door OC&W 30% uitgegeven van
de operationele kosten van alleen Harvard.  Als we breder
kijken is er 6.4 miljard besteed aan het wetenschappelijk
onderwijs, het HBO, en studiefinanciering.  Dus voor een
Harvard aan de Lek heb je een verhoging nodig van 35% op
dat budget.  Twee woorden: Zalm en lachen.

Kijk, we moeten ervanuit gaan dat de staatssecretaris heeft
leren rekenen op de Erasmus Universiteit, de London
Business School, of toch zeker bij Shell Finance.  Dus er
moet iets anders aan de hand zijn.  Als ik probeer te
achterhalen wat nu het onderliggende doel is van de
ambities dan lees ik op het weblog van de
Harvard-ballonnen-blazer dat het gaat om "Het realiseren
van topstudies waar studenten met uitzonderlijke
capaciteiten terecht kunnen".  Ik maak dat elke dag mee, en
ik heb wel een idee hoe of je dat nu snel kunt bereiken.

Universiteiten worden afgerekend per afgestudeerde
student.  Iedereen weet dat je dan gaat afleveren, en dat
komt de kwaliteit nooit ten goede.  Dus je moet de
universiteiten op een andere manier gaan afrekenen.
Bijvoorbeeld per weggestuurde student.  En dan niet door
selectie aan de poort, maar door het advies wat elke
student na 6 maanden nu al krijgt op grond van de geleverde
prestaties bindend te maken.  Als je nu een half jaar de
kans krijgt om te laten zien wat je in huis hebt, is het
daarna een go/no go.  Er wordt namelijk nogal wat in een
student geinvesteerd door de gemeenschap dus dat lijkt me
een fair deal.  En collegegelddifferentiatie, dat zou
gecorreleerd moeten worden aan de geleverde prestaties.
Bij uitzonderlijke prestaties gaat de universiteit betalen
aan de student, in plaats van andersom, en daar staan dan
uitdagende onderzoeksopdrachten tegenover, bijvoorbeeld om
te zien wat het betekent om te gaan promoveren.

Verder ga je vanuit het voormalig Oostblok laatstejaars
studenten importeren die briljant zijn.  Die geef je de
kans om in 1 jaar een Master te halen in Nederland en
tegelijkertijd aan de eigen universiteit.  En deze
studenten klaarstomen voor onderzoek aan de Nederlandse
kennisinstellingen.  De VU betaalt alles voor zulke
studenten, van collegegeld tot huisvesting, van
ziekenkostenverzekering tot zeep.  Dat wordt bekostigd uit
het geld dat de VU krijgt voor die afgestudeerde student.
Maar ja, een of andere boekhoudkundige regel schijnt dit te
verhinderen, waarmee dergelijke programma's op de tocht
komen te staan.  En dat is jammer, want zo gaat het
natuurlijk nooit lukken.

Iets meer geld voor dit soort programma's, iets meer
vrijheid voor universiteiten om het geld zo effectief
mogelijk te besteden, en iets meer realiteitszin als het
gaat om ideetjes over topuniversiteiten.  In Nederland is
het onderwijs relatief spotgoedkoop vergeleken met de USA,
en dat wil je graag zo houden.  Oostblokkers kunnen zich
geen Harvard veroorloven, maar met steun wel Nederland.
Als je nu echt wilt scoren met de kenniseconomie, en op de
korte termijn de gevolgen van de jarenlange erosie van het
onderwijs wilt voozijn, moet je dit soort lui actief
importeren, we kunnen niet wachten tot de uitholling weer
ongedaan is gemaakt.

Als je echt op Amerikaanse universiteiten wilt gaan lijken,
dan is dit niet eens zo gek.  Want zoals het grapje gaat in
de USA:  wat is de definitie van een Amerikaanse
Universiteit?  Russische professoren, Aziatische
studenten.  Misschien dat je zo toch nog de juiste lach bij
Zalm teweeg kunt brengen.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica 
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.  Hij schrijft      
maandelijks een column in AG II.  Deze tekst is 
copyright SDU.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.