IT-bouw uit de schaduw

In het bouwfrauderapport getiteld De Bouw uit de Schaduw,
is de totale omzet binnen de bouwbranche geschat op 60
miljard.  Het hoogstgenoemde fraudebedrag is 900 miljoen
fraude in tien jaar.  In 1 jaar is die fraude nog steeds
1.5 procent van 60 miljard.  Zonder bouwfraudes goed te
praten, zou de IT-branche een gat in de lucht springen als
hun kostenoverschrijdingen op 1.5% zouden zitten.  De
Amerikaanse overheid heeft in 2003 zo'n 52 miljard
uitgegeven aan IT, dus een aardige omzet als je dat
vergelijkt met de bouwbranche.  Het kostte de Amerikaanse
belastingbetaler miljarden IT-dollars en een enquete, eer
in 1996 een wet op de publieke IT-besteding dit poogde te
voorkomen.  Momenteel zijn de problemen niet weg, maar
verkwisting is nu wel verboden.

Hoe is dat in Nederland?  Het zou kunnen dat het huidige
beleid van de Nederlandse overheid aangaande
ICT-aanbestedingen de prijzen opdrijft---weer eens wat
anders dan door de opdrachtnemers!  Een van de redenen is
het risico van "leuren": een opdrachtgever speelt
leveranciers tegen elkaar uit door misbruik te maken van
informatie van andere inschrijvers teneinde een lagere
prijs te bedingen.  Als je "leverancier" door "aannemer"
vervangt heb je een letterlijk citaat te pakken uit het
bauwfrauderapport.  Hun argument past zuigend op het
ICT-aanbestedingsbeleid bij sommige overheden.   Daar heet
dit geen misbruik door de opdrachtgever, maar een scherpe
deal van slimme inkopers.  Maar dit drijft de prijzen van IT
op, net als bij de bouwfraude.  Bovendien speelt er meer
bij IT-bouw:  recruteringsbeleid door de overheid.  Laat ik
proberen het IT-pepernoten schema uit te leggen.

Stel je neemt geen bepalingen op aangaande overname van
IT-personeel.  Dat heeft tot gevolg dat bij voldoende
inschrijving de partijen die hun investeringen in eigen
personeel willen beschermen buiten de boot vallen.  Die
hebben namelijk wat aan te merken op de procedure, en dat
is een KO-criterium.  Anderen zien geen noodzaak hun
investeringen te beschermen, vooral als die niet gedaan
zijn.  Gevolg:  slechte kwaliteit, meerwerk, tot falen aan
toe.  Prijsopdrijvend dus.

Stel dat partijen overeenkomen geen personeel van elkaar
werven gedurende de contractperiode.  Ondertussen op de
werkvloer.  "Zeg daar hangt een vacature, mooi salaris,
behoud van alle goodies die men ook als externe al heeft,
lid van het MT, en die baan zou iedereen kunnen krijgen,
die intern wil worden."  Zegt je leidinggevende in de
koffiekamer tegen niemand in het bijzonder.  In de praktijk
worden goede IT-ers wel gerecruteerd door opdrachtgevers,
maar niet andersom:  daarom heet het nou outsourcing!  Ook
dit drijft de prijs op: of door slecht personeel te sturen,
of juist hele goede duur betaaalde krachten, die niet weg
te kopen zijn.  Prijsopdrijvend wederom.

Na een paar rechtzaken verloren te hebben merk je, dat een
heel smal concurrentiebeding uitkomst biedt: mensen mogen
altijd weg, maar niet naar een club waar de afgelopen 2
jaar gewerkt is via de huidige werkgever.  Dus bij de
volgende recruterinspoging heb je beet:  het
concurrentiebeding houdt stand.  Maar ondertussen hoor je
informeel dat er door de lopende conflicten voorlopig geen
nieuwe business voor je inzit.  Dus de volgende keer zet je
uiteraard niet je beste mensen in, wat ten koste gaat van
productiviteit, kwaliteit, en wat de prijs voor de totale
lyfe-cycle zal opdrijven.  Bovendien moet je de toegenomen
juridische kosten per binnengehaalde Euro verdisconteren op
het uurloon.  Prijsopdrijvend dus.

De overheid heeft hier een antwoord op.  Om voor een koopje
personeel over te kunnen nemen, krijgt de leverancier een
paar duizend Euro nadat ze iemand langdurig hebben kunnen
"uittesten".  En dan uiteraard het concurrentiebeding
uitschakelen door elke bestaande afspraak die overname
belemmerd niet van toepassing te laten verklaren.  Ook dit
drijft de prijs op.  Als je dit wilt amenderen, ben je een
zeur, val je buiten de boot, waarna partijen die dit
niet deert de klus krijgen.  Maar die sturen weer niet de
beste mensen zodat er niets over te nemen valt.  Wat de
prijs uiteindeijk weer opdrijft.  Volgt u het nog?

Samenvattend leidt deze spiraal tot een van de twee
volgende extremen.  Bedenkelijke kwaliteit, hoge
faalkansen, hoge operationele kosten door slecht werkende
systemen, doordat je niet in kennis kunt investeren.  Of
hoogproductieve duur betaalde mensen, hoge uurlonen, dure
rechtzaken, en dus te dure software.  Beide extrema leiden
tot onnodige prijsopdrijving van IT.

Zolang de overheid hun IT-aanbestedingen tevens gebruikt
als recruteringsmiddel om aan goede IT-ers te komen, daalt
de kwaliteit van de diensten waarom ze vraagt, terwijl de
prijs ervoor stijgt.  Zolang de overheid praktizeert wat
bij de bouwfraude als oorzaak van problemen is gekenmerkt,
drijft men de prijs van software op.  Dit is slecht voor de
overheid, de belastingbetaler, en de IT-branche.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica 
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.  Hij schrijft      
maandelijks een column in AG II.  Deze tekst is 
copyright SDU.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.