De overheid en details: een onafscheidelijk duo

De stelling van Zsolt Szabo in de Automatisering
Gids dat kamerleden zich verre zouden moeten
houden van complexe (IT)-details is een mooie wens,
maar helaas geen realiteit.  We herinneren ons nog
levendig kamerdebatten over details als geschredde
eekhoorntjes uit China, individuele strafzaken, de
korenwolf, en andere details waar de overheid zich
toch mee bezig blijkt te houden.  Juist die vele
complexe details van onze samenleving, vormen de
realiteit van besturen---ook bij de overheid.

Ik denk inderdaad dat de overheid niet
stelselmatig inhoudelijk op IT-project-niveau zou
moeten willen kijken, maar wel projectgegevens
moet aggregeren naar portefeuille-niveau.
Bijvoorbeeld om risico's in te kunnen schatten,
of om financering voor de toekomst te begroten.
Hoeveel geeft de Nederlandse overheid eigenlijk
per jaar uit aan IT?  Weegt decentralisering van
IT-inkoop wel op tegen centrale keuzes?  Hoe vaak
wordt dezelfde maatwerkoplossing eigenlijk
geimplementeerd?  Is er bij een collega overheid
niet al een kant en klare oplossing gekocht of
gemaakt?  En:  wat levert de totale
IT-investering eigenlijk op?   Wat zijn de 20
duurste IT-projecten van de overheid?  Wat zijn
de 20 meest riskante IT-projecten?  Hoeveel geld
is er dit jaar verspild aan falende
IT-projecten?  Vragen die in de private sector
opgeld doen in de bestuurskamers, al was het maar
omdat er met IT zoveel geld gemoeid is.

De IT-portefeuille van de overheid is niet in kaart
gebracht, en nu tasten we in het duister over zaken
die zeer relevant zijn voor de controlerende taak
van de overheid.  Waaronder een IT-effectrapportage.
Het gaat over bakken met verkwist belastinggeld, zo
is mijn verwachting, gezien de gigantische bedragen
die je aantreft bij buitenlandse overheden die dat
overzicht wel maakten.

Ook op project-niveau lijken Ministers het spoor
soms bijster.  Voorbeeldje.  In een Tweede Kamer
stuk over de wet Walvis oreert de Geus:  "Mevrouw
Noorman heeft gevraagd welke externe,
onafhankelijke toetsing plaatsvindt van de
benodigde ICT-operatie en of er bij deze operatie
sprake is geweest van een second opinion."  Hij
geuzelt verder:  "Een gespecialiseerd extern
bureau heeft een functieanalyse van het ontwerp
van de polisadministratie gemaakt." Fout!  Het
was een functiePUNTanalyse.  Tweede fout!  Het
was geen bureau dat gespecialiseerd is in
functiepuntanalyses, maar een all-round
IT-dienstverlener.  Derde fout!  Het ging om een
indicatieve analyse van een procesmodel in
houtskoolschets.


Het gaat verder: "De uitkomsten daarvan zijn
voorgelegd aan prof. Verhoef van de Universiteit
van Amsterdam."  Fout!  Die doceert aan de VU.
"Dit heeft vervolgens tot bijstellingen en
verbeteringen van het ontwerp geleid."  Fout!
Het ontwerp was geen onderwerp van discussie.
Het ging juist om de functiepuntanalyse.  Die is
aangescherpt, wat resulteerde in een nog
prudentere risico-inschatting dan er al was.  Dat
had Noorman vast wel willen weten.

Nog meer gegeuzel: "Daarnaast is het ontwerp van
de polisadministratie door de IWI getoetst. Het
positieve oordeel van de IWI is op 23 januari
jl.  aan de Tweede Kamer toegezonden."  Fout!  De
Inspectie Werk en Inkomen is positief over het
globale procesmodel, niet de ICT-operaties.

In een rapport van 4 maanden later van het IWI
lezen we: "De inspectie ziet de grootste
onzekerheden ten aanzien van de kosten en/of
opleverdatum in de verandertrajecten bij UWV. Het
gaat hier om omvangrijke en complexe projecten
met veel onderlinge afhankelijkheden.  De door
UWV beschikbaar gestelde informatie wekt de
indruk dat er een reeel risico van uitloop dan
wel overschrijding van de kosten---inclusief
vertraging ten aanzien van de reductie van
uitvoeringskosten---aanwezig is."  Dat lijkt meer
op een antwoord op de vraag van Noorman, niet het
regurgiteren van fout op fout door de Geus.

We moeten als overheid wel degelijk snappen hoe
het met de IT zit.  Vooral besturing, beheersing,
overzicht, controle, en oplevering van IT.
Gewoon, net zoals alle andere bestuurders in de
private sector dat moeten.  We hebben niets aan
bobo's die besluiten op basis van ongefundeerde
fantasietjes, zonder geconfronteerd te willen
worden met de mogelijke gevolgen.

Zo'n houding leidt tot problemen.  Waarom ziet
het IWI namelijk problemen?  Omdat overheden
creatief met toezeggingen zijn.  Dat fenomeen is
zo endemisch dat het meetbaar is.  IT-projecten
bij de overheid kennen de grootste ongeplande
groei van requirements net als je het niet kunt
gebruiken: tijdens de implementatie!  Volgens
benchmarks is er sprake van 2.5% wildgroei per
maand voor civiele systemen.  Wat betekent dit?
Nou dat grote projecten zomaar 50% groter worden
met requirements die nooit op de tekentafel
hebben gelegen.  Dit IT-wrattenvirus wordt
veroorzaakt door wispelturig wanbestuur.  Gevolg:
de kans op falende IT-projecten neemt drastisch
toe, het aantal fouten idem, terwijl testbaarheid
tov bekende requirements afneemt.  De overheid is
zelf de boosdoener, omdat de IT-functie niet
zorgvuldig wordt bestuurd.

Het California State Government erkent tenminste
dat zij het probleem zijn: "California state
government is in crisis. It is ironic that
California is the cradle of technology, but that
its state government is stuck in paper-based
processes that perpetuate, even worsen the
problems California faces."  Aldus de openingszin
van hun strategisch document over governance van
technologie.  De oplossing ligt in de staats-CIO
plus uitgebreide plannen, inclusief IT-portfolio
management.  Men neemt mijn aanbevelingen over
dat onderwerp over, zonder fouten.  Chapeau!  Nu
de Nederlandse overheid nog.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica 
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.  Hij schrijft      
maandelijks een column in AG II.  Deze tekst is 
copyright SDU.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.