Eerst twee keer denken, en dan doen

Het is altijd beter om niet meteen in technische
oplossingen te denken maar eerder in dilemma's,
(on)mogelijkheden, abstracties, eisen en wensen
van stakeholders, en vooral waar het nu
werkelijk om te doen is.  Dat wordt te weinig
gedaan.

Neem nu de OV-chipkaart.  Dat klinkt als het
letterlijk overzetten van het bestaande systeem:
digitaliseer het retourtje, en los tevens alle
veiligheidsproblemen, zwartrijden en meer op.
Dat blijkt toch niet werken.  Op een iets hoger
niveau ben je kennelijk op zoek naar een
draadloze betaalrelatie met een klant die
plaatsgebonden afrekenmomenten kent.  Dat
betekent dus een netwerk, stroom, een
zender/ontvanger, en een betaalrelatie.  Gaat bij
u al een belletje rinkelen?  Het enige dat nog
mist aan uw mobieltje is de RFID-lezer voor een
chipje van 10 eurocent dat je in de muur
verankerd.  Dat gaat echter komen, en de Duitsers
met hun Touch & Travel hebben beter nagedacht,
tegen een fractie van de kosten en zonder
securityproblemen.

Een ander voorbeeld is het electronisch kind
dossier.  Alleen de naam al geeft aan dat er
in termen van een technische oplossingsrichting
gedacht wordt: electronisch, database.  Maar
waar is het nu werkelijk om te doen? Gruwelijkheden
rond hulpeloze kinderen voor zijn.  Vanuit
menselijk oogpunt wil je uiteraard dat zulke
zaken zich nooit meer voordoen, en daar wil je
dan ook graag naar handelen.
Door die emoties wordt het kennelijk lastiger
rationeel te blijven met vondsten die zoden
aan de dijk zetten.  Na de vele problemen die
het EKD geteisterd hebben is de zaak dan ook
stopgezet, zonder resultaat.

Afgezien van de aanbestedingsperikelen waar de
zaak op stukliep moet je je afvragen:  waar is
het nu werkelijk om te doen?  Je kunt helaas
nooit voorkomen dat in een gelukkig gezinnetje
waar ogenschijnlijk geen vuiltje aan de lucht
is ineens toch iemand in een vlaag van
verstandsverbijstering een familiedrama aanricht.
Maar de gevallen waar we het over hebben zijn
niet willekeurig.  De aanleiding van het
EKD-initiatief lag toch echt in het souterrain
van onze samenleving.  Ongeveerr drie procent
van de kinderen zit in de gevarenzone, en
eigenlijk is het vroegtijdig identificeren
ervan het werkelijke issue.  De oorspronkelijke
opzet van het EKD is konijn-kanon.  Je gaat
100% digitaliseren in die hooiberg de 3% te
vinden, oftewel een konijn met een kanon
doodschieten.

Het is beter om eerst eens twee keer na te
denken.  En dat doen sommigen gelukkig nog.
De vraag is namelijk hoe identificeren we die
drie procent zo snel mogelijk?  Dat betekent
dat je de karakteristieken van de groep waar
het om gaat in het snotje moet zien te krijgen.
Onlangs was er een initiatief in het nieuws
waar men eerst twee keer nagedacht had, alvorens
tot actie over te gaan.  De politie turft gewoon
het aantal keren dat kinderen en/of hun
ouders/verzorgers met hen in aanraking komen.
Als de frequentie boven een bepaalde waarde
komt, is dat een sterke indicator dat we te
maken hebben met een probleemgezin.  Die
wetenschap wordt dan doorgegeven aan jeugdzorg
en die gaan poolshoogte nemen.

Wat blijkt?  De indicator werkt: in een nieuwsitem
zag ik een enthousiaste zorgverlener voor de
camera vertellen dat hij door dit systeem veel
eerder bij de juiste mensen op de stoep stond
dan daarvoor.  Gezinnen waar constant ruzie
was, waar je schoenen aan de grond vastplakten,
en meer leed.  In die situaties treft men dan
ook (potentiele) slachtoffertjes aan.  En op
een moment dat je nog iets kunt doen.  Zowel
richting criminaliteitspreventie als
kinderbescherming.  Dit is vast niet de honderd
procent oplossing, maar het slaat wel een deuk
in een pakje boter.

En wat was daar nu voor nodig?  In feite betekent
het dat informatie van de politie op de juiste
manier bijeengebracht wordt.  Dat hoeft in
principe niet eens heel veel te kosten, maar
ook al kost het iets, het lost een gedeelte
van het probleem echt op.  Uiteraard wordt de
privacy van de betrokkenen uiteindelijk niet
gehonoreerd; dat is een minpunt.  Ik maak me
sterk dat bij een 100% EKD-oplossing de privacy
van grote hoeveelheden kinderen veel meer op
het spel staat omdat overal waar massale
informatie bijeenkomt de kans op privacyschendingen
ook sterk toeneemt.

Dit soort initiatieven zijn er nog veel te
weinig.  Snel gaat het richting techniek, zonder
werkelijk het echte probleem te doorgronden.
Het grote nadeel daarvan is dat je te snel de
verkeerde kant op denkt, en voor je het weet,
heb je je hoge kosten en flut-oplossingen op
de hals gehaald of het nu om OV of EKD gaat.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.  Hij
schrijft regelmatig een column in AG II.  Hij is
te bereiken via email:  x@cs.vu.nl.  Deze tekst is
copyright SDU.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.