Driewerf nee tegen elk wild idee

De complexiteit bij de belastingdienst heeft al
verscheidene malen geleid tot een "nee" vanuit
onverwachte hoek.  Zo liet Jenny Thunnissen al
eens weten dat er de komende tijd geen nieuwe
substantiele taken door haar dienst aangenomen
kunnen worden.  Onlangs gaf ook staatssecretaris
Kees-Jan de Jager aan dat de Bos-belasting niet
te complex moest worden gemaakt.  Dat leverde
alvast discussies onder politici op wie voor de
complexiteit in de regelgeving had gezorgd.  Dat
lijkt me vooruitgang!  En als klap op de vuurpijl
een keihard "nee" tegen het rekeningrijden.  Nu
dat had minder effect omdat de politiek daar
andere partijen dan de belastingdienst voor op
het oog had, en de markt wil graag grote
projecten doen als het maar betaald.

Het nee-geluid rond IT is nieuw voor politici.
Normaliter waren die gewend dat bij elk wild idee
de IT-ers in het gelid sprongen om hun wensen te
vervullen.  Nu is aan het veranderen.  Sterker
nog ik zag een lid van de Tweede Kamer uitleggen
dat we niet aan rekeningrijden moesten beginnen
als we andere simpelere zaken niet op orde
kregen.  Toch heeft nog niet elke politicus het
nee-geluid begrepen.  Zo wil de SP in Tilburg een
databank met honden-DNA hebben om hondenbazen te
kunnen traceren die de uitwerpselen van hun
viervoeters nlaten slingeren.  De business case
voor deze CSI-Tilburg is rond want als je daarmee
boetes gaat opleggen kan de hondenbelasting
omlaag, aldus de SP.  Het moet niet veel gekker
worden.

Het effect van nee-zeggen is dat de problemen aan
het begin van de keten teruggegeven worden,
precies daar waar ze horen.  Laat de politici
maar met elkaar discussieren hoe hun goede werken
zo simpel als mogelijk vorm kunnen krijgen om
daarna te gaan nadenken in termen van oplossingen
waar ICT een rol bij kan spelen.  Momenteel wordt
vooral gezocht naar het politieke compromis.
Echter, optimaliseren naar dat ene aspect zorgt
er vaak voor dat andere aspecten zoals
uitvoerbaarheid, complexiteit, realiteit,
effectiviteit, en meer aspecten sterk
onderbelicht blijven met alle gevolgen van dien.

Interventies in de vorm van nee-zeggen zijn mijns
insziens dan ook hard nodig, opdat het politieke
compromis niet tot doel op zich verwordt.  En
daar kunnen we werkeljik van het bedrijfsleven
leren.  Zo vertelde een bestuurslid van een
pensioenfonds onlangs op een conferentie dat zijn
taak met betrekking tot IT vooral uit nee-zeggen
bestond.  Op basis van statistieken over
onderhouds- en exploitatiekosten kon men daar
gewoon vaststellen dat vanaf een bepaald moment
deze kosten hoger werden dan nieuwbouw, en
daarvoor dus niet.  Grosso modo kwam daaruit dat
de IT-systemen aldaar in ieder geval 11 jaar mee
moeten gaan omdat vervanging anders
kapitaalvernietiging is.

Dus al die mensen die elke twee a drie jaar bij
hem langskomen met kekke ideetjes over nieuwe
technologie, mooie architecturen en meer
prachtigs, krijgen dan een resoluut neen te
horen.  Daarentegen nieuwe business initiatieven
binnen de technologische kaders zijn juist weer
welkom.  Immers dan kun je nog verder
kapitaliseren op de bestaande assets.  Maar
voornamelijk de door nieuwe technologie gedreven
ideeen zonder duidelijke toegevoegde waarde
leggen het dan terecht af.

Nu kun je niet zomaar de overheid met een
pensioenfonds vergelijken, maar de boodschap is
duidelijk: nee-zeggen kan heel lucratief zijn.
En hoe ga je zoiets nu regelen?  Bijvoorbeeld
door eindbesluiten over wel of niet in zee gaan
met een IT-investering over te laten aan
onafhankelijke derden.  Dat klinkt eng, maar het
kan werken.  Zo heb ik een aantal jaar voor een
grote organisatie IT-investeringsbesluiten mede
beoordeeld.

De situatie was in het begin zo dat bijna elk
voorstel sneuvelde, gewoon op grond van het
ontbreken van elementaria.  Dat liep van
projectplannen zonder doel, middelen, tijdspad,
verantwoording en meer, tot aan technische fata
morgana's en veel te hoge verwachtingen van de
opbrengsten.  In die fase noemde men mij dan ook
Mister Terminator.  Gaandeweg ging men juist de
discussie aan met externe beoordelaars in een
zeer vroeg stadium van de planvorming.  En na
enige tijd werd je van politieagent die grenzen
moest trekken tot adviseur om grenzen verantwoord
op te rekken.

Een en ander leidde uiteindelijk tot indiening
van plannen waar veel beter over nagedacht was.
Dat had tot gevolg dat veel meer kon worden
goedgekeurd.  Een fase verder vormde zich een
overschot aan goede ideeen en moest je zaken
afkeuren op grond van bedrijfsdoelstelingen.
Denk hierbij aan ranking van projectvoorstellen
op basis van bijvoorbeeld netto contante waarde.
Vreemd genoeg kom je dan toch weer in een
nee-fase terecht.  Echter die fase is minder
irritant voor indieners dan dat hun
projectplannen ondermaats zijn.

Samenvattend kun je stellen dat eens nee zeggen
op IT-investeringen zowiezo een goed idee is, en
speciaal voor politici die geen nee willen horen
is het de hoogste tijd voor een driewerf nee.

X

Meer weten over de wondere wereld van ICT
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Prof. dr Chris Verhoef is hoogleraar informatica
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.  Hij
schrijft regelmatig een column in AG II.  Hij is
te bereiken via email:  x@cs.vu.nl.  Deze tekst is
copyright SDU.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.