Insiders aanmerkelijk kritischer over overheids-ICT dan Rekenkamer

De vandaag gepresenteerde eerste rapportage van
de Algemene Rekenkamer, naar aanleiding van het
door de Tweede kamer gevraagde onderzoek naar het
reilen en zeilen van IT bij de Rijksoverheid
belicht volgens insiders slechts een topje van
een ijsberg aan onwil, onkunde en tekortschietend
opdrachtgeverschap.

Dat blijkt uit een analyse van Automatisering
Gids, waarbij de bevindingen uit deze rapportage
van de rekenkamer werden vergeleken meer eerder
ingewonnen diagnoses van experts uit de sector.

Daaruit komt naar voren dat de Rekenkamer vooral
signaleert wat evident is en de problematiek
lijkt te reduceren tot complicaties die inherent
zijn aan 'politieke besluitvorming'. De
belangrijkste punten die de Rekenkamer over het
hoofd ziet (of doorschuift naar het tweede, voor
juni voorziene rapport), zijn volgens de
experts:

Politiek onvermogen Kamer en
regering hebben geen zicht op de impact en
uitvoerbaarheid van regels die ze verzinnen. Als
voorbeeld noemt Jaap Schekkerman de wet Walvis:
"Hoe kun je als regering en parlement besluiten
bestaande regelgeving en begrippenstelsels aan te
passen zonder de impact en de risico's te kennen
die dit heeft voor de uitvoeringsinstanties?"
Zowel de Kamer als de departementen zijn geneigd
IT in te zetten als oplossing voor problemen die
elders liggen.  "Onduidelijke processen, vage
afspraken en compromissen kunnen niet worden
geautomatiseerd", constateert Johan van Wamelen.

Gebrek aan transparantie Om de verantwoordelijk
minister uit de wind te houden, worden falende
projecten volgens Schekkerman nogal eens 'met de
mantel der politieke liefde' bedekt. Als
departementen transparant zouden zijn, zouden
knelpunten sneller zichtbaar worden en zou
tijdige bijsturing mogelijk zijn. Tegenstrijdige
belangen en 'koninkrijkjes' spelen hierbij vaak
een rol.

Onvoldoende aandacht voor architectuur
"Architectuur is cruciaal om IT onder controle te
krijgen en om zakelijk opdrachtgeverschap uit te
voeren. Ik zie overheidsprojecten beginnen zonder
adequate architectuur", zegt Daan Rijsenbrij.
Tekortschietend projectmanagement "Uitloop is
nooit de schuld van onervaren medewerkers, nieuwe
technologien, schuivende specificaties, maar
altijd en uitsluitend van zwak
projectmanagement", stelt Rijsenbrij. "Door
tekort aan kennis en ervaring en onvoldoende
probleemoplossend vermogen groeien kleine
problemen uit tot grote problemen", voegt Han
Dieperink daaraan toe.

Tekortschietende IT-deskundigheden Door een
tekort aan technisch inhoudelijke kennis is er
een te grote afhankelijkheid van externen, die
veelal een eigen agenda hebben rondom de
projecten, constateert zowel Dieperink als
Schekkerman.

Opportunisme bij IT-bedrijven "IT-leveranciers
zijn te gretig om oplossingen te bouwen die
eigenlijk zouden moeten worden afgeraden, omdat
de klant nog niet klaar is. Les een is om eerst
te reorganiseren en dan pas te automatiseren.
Toch is er geen enkele IT-leverancier die zegt
"Mijnheer de opdrachtgever gaat u eerst het
businessprobleem eens rationaliseren en daarna
komen wij terug om het te automatiseren",
stipuleert Rijsenbrij. Dit punt wordt
opmerkelijkerwijze ook naar voren gebracht door
Nieuwenhuis, die daarmee als CTO van Getronics
PinkRoccade gedeeltelijk ook de hand in eigen
boezem steekt.

Onheldere allocatie van "projecteigendom"
Nieuwenhuis spreekt in dit verband van een
(negatieve) competentiestrijd, veelal van het
soort "daar ga ik niet over". Ook Gerard
Sanderink laakt het 'polderen' rond de projecten:
Te veel mensen bemoeien zich met de projecten,
daardoor verzandt men in bijzaken. Schekkerman
spreekt in dit verband zelfs van (verborgen)
'politieke onwil tot samenwerking':  "Vanuit
kostenoverwegingen wordt door de politieke of
ambtelijke top besloten om te komen tot
bijvoorbeeld een shared service center (zoals
P-Direct), maar de individuele departementen
zitten helemaal niet te wachten op zo'n SSC."

Toenemende juridificering van aanbesteding
"Opdrachtgever en -nemer hebben daardoor in de
uitvoering onvoldoende speelruimte om af te
wijken van de oorspronkelijke opdracht, ook al is
dat voor de opdrachtgever objectief beschouwd
beter", stelt Dieperink vast.

Automatisering Gids consulteerde voor dit artikel de volgende
experts:

Chris Verhoef: hoogleraar Informatica aan de Vrije Universiteit
Johan van Wamelen: hoogleraar Centrum voor Publieke Innovatie, Erasmus
Universiteit. Daarvoor onder meer directeur IT bij VROM
Daan Rijsenbrij: vrij gevestigd consultant, voorzitter van het Platform
Outsourcing Nederland
Jaap Schekkerman: oprichter van de online denktank IFEAD
Gerard Sanderink: CEO van IT-dienstverlener Centric
Hans Nieuwenhuis: CTO Getronics PinkRoccade
Han Dieperink: hoofddirectie Inter Access

Door: Rolf Zaal Verschenen in Automatisering Gids
nr.  49, 2007

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Deze tekst is copyright SDU.  Niets van deze
uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van
de uitgever worden overgenomen of worden
gepubliceerd.