Kennistekort bedreigt ook IT

De hbo-raad en de Raad voor Werk en Inkomen maken
zich zorgen over het stagnerende opleidingsniveau
in Nederland. Te weinig jongeren kiezen voor de
hoogste mbo-niveaus, het aantal schoolverlaters
zonder diploma is zorgwekkend groot en een fors
tekort aan hoog-opgeleiden dreigt. Een topoverleg
met kabinet, sociale partners en onderwijsveld
moet oplossingen brengen.

Op 18 mei presenteerden de hbo-raad en de RWI het
rapport Kennistekort in Nederland - Stagnerend
opleidingsniveau belemmering voor de
arbeidsmarkt. Daarin wordt vooral veel
gesignaleerd. Oplossingsrichtingen worden -
bewust - nog niet gegeven. De intentie was vooral
om een grondige analyse tot stand te brengen, als
basis voor verdere acties.

Die acties moeten bedacht worden door kabinet,
sociale partners en het onderwijsveld. "Het debat
over werk en inkomen moet een debat over
scholing, werk en inkomen worden", aldus premier
Balkenende bij de ontvangst van het rapport.
Daarmee onderschreef hij de visie van voorzitter
Doekle Terpstra van de hbo-raad en RWI-voorzitter
Jan van Zijl.

In de analyse van de trends gaan de
onderzoekers niet in op sectoren (metaal,
landbouw, zorg, ICT) maar kijken ze in de breedte
naar het hele scholingsveld. Ze trekken een
aantal conclusies. In de eerste plaats voorzien
ze een evenwicht op de arbeidsmarkt voor hoger
opgeleiden (de hoge mbo-niveaus en hbo) in 2007,
dat daarna omslaat in een tekort dat oploopt tot
75.000 hoger opgeleiden in 2010. Het aanbod op de
lagere niveaus (1 en 2) van het mbo blijft
overigens relatief ruim.

Daarnaast constateren ze dat de groei van het
aantal hoger opgeleiden tot stilstand komt in
Nederland, en dat de internationale positie van
Nederland verder verslechtert. Die positie stond
al onder druk: in tweederde van de OESO-landen
steeg het opleidingsniveau sneller dan bij ons.
Als we op deze voet verder gaan, verandert dat
niet ten goede.

Tekort ICT'ers

Het rapport differentieert niet naar bijvoorbeeld
beta- en alfa-opleidingen, maar volgens Professor
Chris Verhoef van de VU Amsterdam dreigt er zeker
een tekort aan arbeidskrachten in de ICT. "Ik
hoor van iedereen die ik spreek, of dat nou bij
klantorganisaties is of bij
leveranciersorganisaties, of de
adviesorganisaties daartussen, dat er een tekort
is aan hoog opgeleide mensen met verstand van
ICT. Het lijkt me goed dat dat topoverleg over
scholing er komt, maar laat ze vooral extra
aandacht besteden aan techniek: wat dat betreft
zitten werkgevers met hun handen in het haar."

Zichtbaar

Verhoef's collega Jan Friso Groote van de TU/e
vindt dat de top om te beginnen zou moeten
uitzoeken welke mensen wel en niet nodig zijn, en
daar bekendheid aan moet geven. "Het is volgens
mij al lang bekend dat de arbeidsmarkt graag
informatici wil. Wat in allerlei onderzoeken vaak
gebeurt is dat ICTers en betas op een hoop gegooid
worden. Maar in veel betadisciplines, zoals
natuurkunde en scheikunde, vinden veel van de
studenten geen baan binnen de eigen discipline of
heerst er zelfs werkloosheid, bijvoorbeeld bij
biologie. Het eerste waar we voor zouden kunnen
pleiten is om het probleem zichtbaar te maken.
Laat de top uitzoeken hoeveel studenten in een
bepaalde discipline werk vinden en houden binnen
die discipline.

Wat men niet moet doen is kijken hoeveel in de
informatica werkzame personen zonder baan zitten.
Want dan tellen we de biologen en natuurkundigen,
journalisten en bedrijfskundigen die uit arren
moede in de informatica werkzaam zijn als
volwaardige informatici. Als we een verschuiving
van studenten van sommige disciplines naar andere
weten te bewerkstelligen, dan zou dat al een
beduidende betekenis hebben. Het zou daarbij zeer
helpen dit bekend te maken. Ik ben er zeer van
overtuigd dat scholieren die een studie kiezen
heel goed weten wat ze doen. Ze doen wat ze leuk
vinden en waar ze gelukkig denken te worden. Het
makkelijk kunnen vinden van een baan binnen de
discipline is daarbij een absolute factor."

Verhoef en Groote pleiten eensgezind voor
een fatsoenlijk informaticavak op middelbare
scholen. "Er zijn geen docenten met een
eerstegraadsbevoegdheid informatica", zegt
Verhoef, "terwijl je wel een beetje last moet
hebben van techno-joy om dat vak aantrekkelijk te
maken. Maar zelfs als je dat niet hebt zijn er
ook alfa- en gammagebieden - denk aan de
psychologie achter mens-machine interactie - die
in de informatica thuishoren."

Groote hamert op het belang van een behoorlijke
portie wiskunde.  "Desnoods richten we een beta
vwo op, waar studenten die naar een technische
opleiding willen naar toe kunnen. Het vwo kan dan
met wiskunde afzakken naar het mavo-niveau van
vroeger, terwijl toch relatief veel scholieren
een vwo-diploma kunnen halen."

Volgens Verhoef zou de overheid voor incentives
kunnen zorgen:  collegegeld terugbetalen aan de
(goed presterende) betastudent bijvoorbeeld. Ook
bedrijven zouden de sponsorrol op zich kunnen
nemen voor hun (toekomstige) werknemers:
bijvoorbeeld met belastingvrije giften aan
toekomstige werknemers met een betadiploma op zak,
bijvoorbeeld om de studiekosten terug te kunnen
betalen.

Groote pleit ook voor een kwaliteitsslag in
het mbo en hbo: "Op dit moment zie ik
hoezeer de kwaliteit van hbo'ers terugloopt.
Misschien moeten we beduidend minder hbo'ers
opleiden, maar dan wel goed. Hetzelfde geldt voor
mbo'ers. We kunnen dan mbo'ers meetellen als hoger
opgeleiden.

Vicieuze cirkel

Om het behoud van niveau te bewerkstelligen kan
het niet zo zijn dat iemand met een hbo-opleiding
les geeft aan een hbo of hogere klassen van het
vwo. Wat dit betreft zitten we in een vicieuze
cirkel. Het niveau van docenten neemt af, want er
staan meer mbo'ers en hbo'ers en minder
universitair opgeleide docenten voor de klas.
Dus neemt het niveau van de studenten af. Die
worden opgeleid tot docent, en dus heb je een
slechtere docent voor de klas. Als dit een paar
generaties zo doorgaat, daalt het niveau flink en
kost het excessief veel moeite het niveau weer
omhoog te krijgen. Dit proces is niet door
docenten te keren. Zij werken betrokken en hard
als altijd, en zien niet dat ze veel minder
kunnen overbrengen dan voorgaande generaties. Ook
studenten en scholieren hebben dit niet in de
gaten. Hier zijn doelmatige ingrepen van boven
nodig."

Edith van Gameren 

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Deze tekst is copyright SDU.  Niets van deze
uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van
de uitgever worden overgenomen of worden
gepubliceerd.