Onkunde, onwil, opportunisme -- Deskundigen zien meer dan Rekenkamer rapporteert

vrijdag 30 november 2007 

Deze week kwam de Algemene Rekenkamer met de
eerste van twee rapporten over het reilen en
zeilen van IT bij de rijksoverheid. Centraal
staat de vraag wat de oorzaken zijn van het
veelvuldig ontsporen van projecten.  Automatisering
Gids legde de bevindingen uit deze rapportage
naast observaties van experts uit de sector.
Met als belangrijkste conclusie: de eerste
rapportage van de Rekenkamer belicht slechts
een topje van een ijsberg aan onwil, onkunde
en tekortschietend opdrachtgeverschap.

Het rapport signaleert vooral datgene wat
evident is en lijkt de problematiek te reduceren
tot complicaties die inherent zijn aan 'politieke
besluitvorming'.  De belangrijkste punten die
de Rekenkamer over het hoofd ziet (of doorschuift
naar het tweede, voor juni voorziene rapport),
zijn volgens de experts:

Politiek onvermogen

Kamer en regering hebben geen zicht op de impact
en uitvoerbaarheid van regels die ze verzinnen.
Als voorbeeld noemt Jaap Schekkerman de wet
Walvis: "Hoe kun je als regering en parlement
besluiten bestaande regelgeving en begrippenstelsels
aan te passen zonder de impact en de risico's
te kennen die dit heeft voor de uitvoeringsinstanties?"
Zowel de Kamer als de departementen zijn geneigd
IT in te zetten als oplossing voor problemen
die elders liggen.  "Onduidelijke processen,
vage afspraken en compromissen kunnen niet
worden geautomatiseerd", constateert Johan van
Wamelen.

Gebrek aan transparantie

Om de verantwoordelijk minister uit de wind te
houden, worden falende projecten volgens
Schekkerman nogal eens 'met de mantel der
politieke liefde' bedekt. Als departementen
transparant zouden zijn, zouden knelpunten
sneller zichtbaar worden en zou tijdige bijsturing
mogelijk zijn. Tegenstrijdige belangen en
'koninkrijkjes' spelen hierbij vaak een rol.

Onvoldoende aandacht voor architectuur

"Architectuur is cruciaal om IT onder controle
te krijgen en om zakelijk opdrachtgeverschap
uit te voeren. Ik zie overheidsprojecten beginnen
zonder adequate architectuur", zegt Daan
Rijsenbrij.

Tekortschietend projectmanagement

"Uitloop is nooit de schuld van onervaren
medewerkers, nieuwe technologieen, schuivende
specificaties, maar altijd en uitsluitend van
zwak projectmanagement", stelt Rijsenbrij.
"Door tekort aan kennis en ervaring en onvoldoende
probleemoplossend vermogen groeien kleine
problemen uit tot grote problemen.", voegt Han
Dieperink daaraan toe.

Tekortschietende IT-deskundigheden

Door een tekort aan technisch inhoudelijke
kennis is er een te grote afhankelijkheid van
externen, die veelal een eigen agenda hebben
rondom de projecten, constateert zowel Dieperink
als Schekkerman.

Opportunisme bij IT-bedrijven

"IT-leveranciers zijn te gretig om oplossingen
te bouwen die eigenlijk zouden moeten worden
afgeraden, omdat de klant nog niet klaar is.
Les een is om eerst te reorganiseren en dan
pas te automatiseren." Toch is er geen enkele
IT-leverancier die zegt "Mijnheer de opdrachtgever
gaat u eerst het businessprobleem eens
rationaliseren en daarna komen wij terug om
het te automatiseren", stipuleert Rijsenbrij.
Dit punt wordt opmerkelijkerwijze ook naar
voren gebracht door Nieuwenhuis, die daarmee
als CTO van Getronics PinkRoccade gedeeltelijk
ook de hand in eigen boezem steekt.

Onheldere allocatie van 'projecteigendom'

Nieuwenhuis spreekt in dit verband van een
(negatieve) competentiestrijd, veelal van het
soort 'daar ga ik niet over'. Ook Gerard
Sanderink laakt het 'polderen' rond de projecten:
Te veel mensen bemoeien zich met de projecten,
daardoor verzandt men in bijzaken. Schekkerman
spreekt in dit verband zelfs van (verborgen)
'politieke onwil tot samenwerking':  "Vanuit
kostenoverwegingen wordt door de politieke of
ambtelijke top besloten om te komen tot
bijvoorbeeld een shared service center (zoals
P-Direct), maar de individuele departementen
zitten helemaal niet te wachten op zo'n SSC."

Toenemende juridificering van aanbesteding

"Opdrachtgever en -nemer hebben daardoor in de
uitvoering onvoldoende speelruimte om af te
wijken van de oorspronkelijke opdracht, ook al
is dat voor de opdrachtgever objectief beschouwd
beter.", stelt Dieperink vast.

volgende week De adviezen van de experts Het
Rapport

Rekenkamer signaleert wel:

 * Onvoldoende verwachtingsmanagement. Politici
   zijn geneigd IT te zien als een wondermiddel.
   Organisatorische facetten van IT worden
   onvoldoende meegenomen. De vaststelling dat
   het technisch kan, volstaat.  Deze problematiek
   wordt versterkt doordat de Kamer onvoldoende
   op de hoogte wordt gebracht van complicaties
   in de uitvoering van IT-projecten.


 * 'Stapelen van eisen en wensen', als gevolg
   van politieke besluitvorming, waarbij de
   Kamer plannen van de minister amendeert en
   daarmee de ondersteunende IT complexer maakt.

 * Het verleggen van de scope. Vooral als
   aanpassingen van het pakket van eisen
   impliciet blijven, resulteren ze niet of
   uiterst zelden in aanpassingen van
   projectplanning.

 * Te hoog ambitieniveau en---daarmee
   samenhangend---een onvoldoende beheersing
   van de complexiteit van projecten.

De experts

Chris Verhoef: hoogleraar Informatica aan de
Vrije Universiteit
Johan van Wamelen: hoogleraar Centrum voor
Publieke Innovatie, Erasmus Universiteit.
Daarvoor onder meer directeur IT bij VROM
Daan Rijsenbrij: vrij gevestigd consultant,
voorzitter van het Platform Outsourcing Nederland
Jaap Schekkerman: oprichter van de online
denktank IFEAD
Gerard Sanderink: CEO van IT-dienstverlener
Centric
Han Nieuwenhuis: CTO Getronics PinkRoccade
Han Dieperink: hoofddirectie Inter Access

-----

Door: Rolf Zaal Verschenen in Automatisering Gids
nr. 48, 2007                 

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Deze tekst is copyright SDU.  Niets van deze
uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van
de uitgever worden overgenomen of worden
gepubliceerd.