Megalomane IT-projecten -- Politieke ambities

PDF Versie

Grootschalige overheidsprojecten op het gebied
van de informatietechnologie lijken tot mislukken
gedoemd. Dat is het gevolg van een mix van
ingredienten die tezamen welhaast elk IT-project
wetmatig doen falen. Een explosief mengsel,
bestaande uit een megalomane omvang, irreele
deadlines, een wildgroei aan eisen en wensen,
een revolutionaire in plaats van evolutionaire
aanpak en het vragen van kennis tegen
afbraakprijzen.

Die falende projecten zijn inmiddels dagelijks
nieuws. Nu zijn het de beveiligingsperikelen
rond de OV-chipkaart. Eerder vertraagde het
project ook al omdat ze het retourtje nog
moesten uitprogrammeren. De problemen staan
niet op zich. Eerder moest het Elektronisch
Kinddossier na rechtszaken worden stopgezet,
nog voor het begonnen was, een schadepost van
zo'n tien miljoen euro. Onlangs werd na vier
jaar de stekker uit een IT-project bij Vrom
gehaald, bedoeld om de documentenhuishouding
te digitaliseren.  Schade: 16,6 miljoen euro.

Het probleem valt te illustreren met een
bouwmetafoor. Stel we willen een enorm gebouw
van vijftig verdiepingen neerzetten en eisen
dat het op 1 januari van het derde regeringsjaar
af is.  Tijdens de bouw verzinnen we er vijftig
verdiepingen bij. We gebruiken alleen experimentele
bouwmethoden, en dat tegen uurtarieven waarvoor
elke bouwvakker schaterend de hoorn op de haak
gooit. Een kind weet dat dat enorme gebouw
niets meer is dan een luchtkasteel. Maar precies
dit gebeurt stelselmatig bij overheids-IT.
Alleen doorzien geldschieters die luchtfietserij
pas als grote schade een feit is, om daarna
dezelfde fout doodleuk te herhalen.

Politieke ambities worden groots neergezet, en
daar horen megaplannen bij. Alle politieregio's
moesten op e'e'n groot centraal informatiesysteem
worden aangesloten, want criminelen houden zich
niet aan administratieve grenzen. Een groots
plan, met grootse gevolgen: 430 miljoen schade
en geen systeem. Het UWV zou een nieuwe
polisadministratie voor de gehele bevolking
opzetten, met als deadline 1 januari 2005.
Onhaalbaar, en we lezen nu dat het nog niet
naar behoren werkt. Er werd 700 miljoen
uitgetrokken voor een salarisadministratiesysteem
voor de gehele overheid, nou ja minus Defensie
en nog een paar onderdelen. P-direkt was de
naam en het ging al een keer goed mis: de
leveranciers gaven de klus zelf terug omdat
het eisen- en wensenpakket steeds veranderde.
Dit alles uiteraard met de laatste snufjes
doorspekt en puur op prijs ingekocht.

De politiek is wakker geschud en heeft de
Rekenkamer aan het werk gezet. Door de
tussenrapportage ontstond een Kamermeerderheid
voor een parlementair onderzoek naar IT-verspilling
bij de overheid. Het laatste woord hierover is
nog niet gesproken.

De Rekenkamer merkt terecht op dat grootse
plannen groot geld kosten en dat leveranciers
liever dat geld aanpakken dan dat ze de
grootheidswaanzin van de overheid willen
corrigeren. Dat lijkt als onderhandelen met de
kalkoen over het kerstmaal.  De omvang van de
projecten beinvloedt soms sterk de onvermijdelijke
andere risicofactoren bij IT-projecten. Een
voorbeeld: als de deadline heel strak is, kun
je dat opvangen door minder te willen.  Als je
eisen- en wensenpakket fluctueert, is dat nog
te overzien bij een klein project. En als je
de nieuwste technologie wilt gebruiken, probeer
het dan in het klein. Een kwestie van gezond
verstand dus.

De private sector leerde door schade en schande.
Je ziet relatief weinig megalomane projecten.
De faalrisico's zijn er nu beduidend lager dan
bij de overheid. Als je publiek geld in meer,
maar kleinere projecten belegt, neemt het risico
sterk af. De overheid moet zich de huidige best
practices in het bedrijfsleven eigen maken.
Dat scheelt een hoop gedonder. De Amerikaanse
overheid ging al voor: de Clinger Cohen Act
voorkomt de grootste blunders met publieke
IT-investeringen. Dat zou ook hier niet misstaan.

Prof. dr. Chris Verhoef is hoogleraar Informatica
aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef