Maatschappelijk onverantwoord?

Overheidsautomatisering en rekeningrijden zijn
qua maatschappelijk belang en publieke
belangstelling met stip de belangrijkste
ICT-projecten geweest in 2007. Veel maatschappelijke
projecten steunen zwaar op ICT. Kunnen wij als
discipline hiervoor eigenlijk onze verantwoordelijkheid
nemen?

Naar aanleiding van een stuk in het Financieel
Dagblad over de kostenoverschrijdingen bij
overheidsautomatisering door collega's Groote
en Verhoef, vond in juni een kamerdebat plaats.
Hulde dat ze dit thema aan de orde hebben
gesteld, jammer dat ze zich op een discutabele
Amerikaanse studie hebben gebaseerd en van de
verkeerde cijfers zijn uitgegaan. De afstand
tussen de vooral bedrijfseconomische en
organisatorische problemen die zich in deze
projecten voordoen en onze reguliere
onderzoeksthema's is vaak erg groot, maar de
berichten over falende ICT-projecten stellen
ons vak als geheel toch in een slecht daglicht.

Ook het rekeningrijden staat volop in de
aandacht. Dat is vermoedelijk een project dat
qua kosten en functionaliteit uit de hand gaat
lopen, maar dat is hier niet mijn punt. Het
baart mij grote zorgen dat alle gepresenteerde
technische oplossingen van een centrale database
uitgaan, die alle verkeersbewegingen registreert.
Ik hoef de Tweede Wereldoorlog er toch niet
bij te halen om aan te tonen dat dit een slecht
idee is? Het zou veel beter zijn als privacygevoelige
informatie de auto niet verlaat en er alleen
op basis van geaccumuleerde waarden wordt
afgerekend. Ook hier geldt: we kunnen als
onderzoekers zeker een bewijsbaar werkende
oplossing bedenken zonder privacyproblemen,
maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat die
oplossing in het voortdenderende project
rekeningrijden wordt overgenomen?

Voorlopige conclusie uit deze twee voorbeelden
is dat het in dergelijke ICT-projecten niet
lukt om universitaire kennis in te brengen en
onze suggesties een effectieve rol te laten
spelen.  Ik weet natuurlijk best dat beide in
breder perspectief terzijde kunnen worden
geschoven omdat politieke en sociale overwegingen
een rol spelen, maar momenteel staan we als
discipline wel erg buitenspel. Overigens ken
ik, naast grote overheidsprojecten, ook diverse
universitaire ICT-projecten die erg geholpen
zouden zijn met enig gezond ICT-verstand.

Een aantal routes om onze invloed te vergroten
wil ik u voorleggen.  Lokaal kunnen we als
ICT-onderzoekers contact zoeken met kritieke
ICT-projecten binnen onze eigen organisaties
en daar gevraagd of ongevraagd advies leveren.
Onze studenten Requirements Engineering zijn
momenteel bijvoorbeeld bezig om de (afwezige!)
requirements van een landelijk, universitair,
ICT-project boven water te krijgen. Beter laat
dan nooit. Landelijk kunnen we aan een
brancheorganisatie als ICT~Office of aan VNO-NCW
voorstellen om in kritieke kwesties een advies
van ons in te winnen. Verder kunnen we streven
naar een Raad van ICT Adviseurs (RIA) van de
Tweede Kamer, naar analogie van de Raad van
Economische Adviseurs (REA).  Ik doe maar wat
suggesties.

Ter relativering, de REA is bijna opgeheven
wegens te onafhankelijke advisering. Misschien
houden de politiek of universitaire bestuurders
wel niet van onafhankelijk advies, maar we
moeten toch proberen onze maatschappelijke
verantwoordelijkheid serieus te blijven nemen.

Paul Klint, voorzitter IPN

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef