Foute automatisering kost miljarden -- bedrijven maken misbruik van onkunde over gecompliceerde software

Overheid en bedrijfsleven gooien jaarlijks
miljarden euro's over de balk aan
automatiseringsprojecten die niet werken. Dat is
niet verwonderlijk menen deskundigen. "Aan een
kroket worden meer eisen gesteld dan aan software
van miljoenen euro's."

(Door Peet Vogels)
DEN HAAG (GPD) - Honderdduizenden gestrande
treinreizigers per jaar.  Winkeliers krijgen al
weken geen of veel te weinig Coca Cola geleverd
en de ontvangers van de huur- of zorgtoeslag
moeten ook maar afwachten of het geld elke maand
wel binnenkomt. De lijst met problemen door
haperende computers en software is bijna
eindeloos uit te breiden. Het vreemde is dat het
er ook niet beter op wordt.

Dit probleem speelt al dertig jaar, weet Jan
Friso Groote, hoogleraar aan de Technische
Universiteit Eindhoven. "In de jaren zeventig
was de klacht dat software te laat werd
opgeleverd en nooit deed wat hij moest doen. Het
verhaal gaat dat in die jaren de wegenbelasting
bijna was afgeschaft omdat de software voor de
Belastingdienst niet tijdig beschikbaar was."

Gedupeerd

In al die jaren hebben ze bij de Belastingdienst
niets geleerd lijkt het.  De inners van de
belastingen kwamen het afgelopen jaar met grote
regelmaat in het nieuws omdat hun automatisering
faalde. Tienduizenden mensen werden gedupeerd
omdat ze hun huur- en zorgtoeslag niet op tijd
ontvingen.

Maar het probleem speelt breder, zegt hoogleraar
informatica Chris Verhoef.  "P-direct, het
personeelsadministratiesysteem voor de hele
overheid, het Centraal Informatiesysteem voor de
politie, allemaal projecten die honderden
miljoenen kostten en nooit hebben gewerkt."

Spannend

Ook bij bedrijven gaat veel mis. Zo liggen
mobiele netwerken regelmatig plat omdat de
software hapert en is het voor de miljoenen
klanten van de Postbank elke dag weer spannend of
ze kunnen internetbankieren. Nog dramatischer was
het gesteld met de geautomatiseerde parkeergarage
in Den Bosch enkele jaren geleden. Daar leidden
de liften door softwarefouten een eigen leven,
waardoor ze, gevuld met auto's, op volle snelheid
te pletter sloegen tegen de bodem of wanden.

Een betrouwbare studie naar de verspilling bij
overheid en bedrijfsleven is er niet. Uit
onderzoek in het buitenland blijkt dat dertig tot
vijftig procent van de automatiseringsprojecten
mislukt, te laat wordt opgeleverd of niet goed
werkt. Als je die getallen naar de Nederlandse
situatie vertaalt kom je op vier tot zes miljard
euro per jaar.

Misbruik

"Zeker weten we dat niet", aldus Verhoef. "Maar
de voorbeelden lopen al in de honderden
miljoenen." Die bedragen waren voor de Tweede
Kamer aanleiding een groot onderzoek te eisen
naar de verspilling van belastinggeld.

Professor Groote uit Eindhoven  wijt het probleem
aan een chronisch gebrek aan kennis bij de
overheid "maar ook automatiseringsbedrijven
hebben te weinig verstand van software.  Ze
hebben nauwelijks informatici in dienst. Het zijn
omgeschoolde biologen of natuurkundigen."
Bedrijven maken misbruik van die onkunde, zo
vermoedt Groote. "De standaardgrap in de
IT-branche is dat je een project bij de overheid
nooit in een keer goed moet doen. Want dan mis je
de winst van het project waarbij alles
gerepareerd moet worden."

Die beschuldiging laat Paul Schuyt,
bestuursvoorzitter van LogicaCMG niet over zijn
kant gaan. "Natuurlijk hebben wij mensen in
dienst met kennis van zaken". Schuyt herkent zich
niet in het beeld dat de hoogleraren neerzetten
van de miljardenverkwistingen. "Dat dertig tot
vijftig procent van de automatiseringsprojecten
mislukt, geloof ik niet.  Dat is eerder tien
procent."

Dat automatisering bij de overheid vaker mislukt
dan in het bedrijfsleven vindt Verhoef logisch.
"De overheid heeft teveel geld, een bedrijf gaat
failliet als de kosten te hoog oplopen. Maar er
speelt meer", meent hij.  "De top van een bedrijf
bemoeit zich met de automatisering en zit er
bovenop. Dat zie je bij de overheid minder.
Bovendien verandert de opdracht nog wel eens
door het politieke proces. Dat maakt de zaken er
niet eenvoudiger op."

Toch is Schuyt niet zo somber. "De samenwerking
tussen overheid en automatiseringsbedrijven wordt
beter. Door betere afspraken over projecten
verbetert de kwaliteit." Groote is dat niet met
hem eens. Het tekort aan geschoolde informatici
leidt op den duur tot een ramp, zegt hij. De
automatisering rukt op en de kwaliteit van de
software blijft een groot probleem, waardoor
steeds vaker storingen optreden. In het meest
sombere scenario van Groote zullen steeds meer
vitale onderdelen van de maatschappij haperen als
gevolg daarvan.

[KADER]  Te weinig ICT'ers

De informatie- en communicatietechnologie is met
dertig miljard euro een belangrijke bedrijfstak.
De sector is goed voor ruim vijf procent van het
Bruto Nationaal Produkt. In 2005, de laatst
bekende cijfers van het CBS, werkten er 280.000
mensen in de ICT. Volgens de branche zelf was er
vorig jaar een tekort van drieduizend
hoogopgeleide ICT'ers en de bedrijfstak voorziet
dat dit groeit tot negenduizend in 2010.
Overigens zijn er ook zo'n tienduizend werkloze
ICT'ers . Zij hebben net de verkeerde opleiding
of vaardigheden om aan de bak te komen. De sector
verwacht komende jaren weinig van het onderwijs
bij het oplossen van het tekort. Steeds meer werk
zal naar het buitenland gaan.

[KADER] Doden in gezondheidszorg

Falende automatisering leidt in de
gezondheidszorg tot onnodige doden. Uit recent
Amerikaans onderzoek blijkt dat een op de
vijf hartdefibrillatoren niet goed werkt door
fouten in software of mechanica. Mogelijk
stierven honderden mensen omdat de defibrillator
niet werkte op het moment dat het nodig was.
"Dat geldt voor alle grote merken", aldus
hoogleraar informatica Chris Verhoef. "Diezelfde
merken hangen ook in Nederland." De Nederlandse
gezondheidszorg heeft zijn eigen
automatiseringsproblemen.  Zo komt het
elektronisch patienten- en medicatiedossier
maar niet van de grond.  Dat dossier moet alle
medische gegevens en het medicijngebruik van een
patient bevatten en voor iedere behandelaar
zijn in te zien. Zo wordt voorkomen dat
belangrijke zaken aan de aandacht ontsnappen en
dat de patient bij elke behandelaar opnieuw al
zijn gegevens moet invullen.  Dat zo'n dossier
geen luxe is blijkt wel uit het feit dat er
jaarlijks zevenhonderd doden vallen door verkeerd
medicijngebruik. Mensen krijgen tegenstrijdige
medicijnen voorgeschreven omdat de artsen niet
weten wat de patient allemaal slikt.

Peet Vogels (GPD, Den Haag)

Meer weten over de wondere wereld van ICT 
in Jip en Janneke taal? Ga dan naar de
knipselkrant van Chris Verhoef

Deze tekst is copyright van De Gemeenschappelijke
Persdienst.  Niets van deze uitgave mag zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever worden
overgenomen of worden gepubliceerd.